İçeriğe geç
A1Temel dilbilgisi (A1–A2)· Ders 11/54

Do, Does, Did, Done

1Genel bakış

Do, does, did ve done, tek bir fiilin (do = yapmak) farklı biçimleridir. Bunları do homework (ödev yapmak) gibi eylemlerde asıl fiil (main verb) olarak kullanırsın. Ayrıca soru ve olumsuz cümle kurmak için yardımcı fiil (auxiliary verb) olarak da kullanılırlar. Do/does şimdiki/geniş zaman için, did geçmiş zaman için, done ise have/has ile birlikte kullanılır.

  • I, you, we, they ile do kullan. He, she, it ile does kullan.
  • Geçmiş zaman için bütün öznelerle did kullan.
  • done yalnızca have, has veya had ile birlikte kullanılır.
  • does, did, don't, doesn't ve didn't'ten sonra fiilin yalın hâli (base form) gelir: Does she work?

2Yapı

do fiiliyle kurulan temel kalıplar şunlardır.

Asıl fiil (geniş zaman)
S + do/does + O
Amir does his homework after dinner.
Amir ödevini akşam yemeğinden sonra yapar.
Olumsuz (geniş zaman)
S + don't/doesn't + V
She doesn't eat meat.
O et yemez.
Soru (geniş zaman)
Do/Does + S + V?
Do you speak Spanish?
İspanyolca konuşuyor musun?
Asıl fiil (geçmiş zaman)
S + did + O
We did the shopping yesterday.
Alışverişi dün yaptık.
Olumsuz ve soru (geçmiş zaman)
S + didn't + V / Did + S + V?
Did you call Mei? No, I didn't call her.
Mei'yi aradın mı? Hayır, onu aramadım.
have/has ile
S + have/has + done + O
I have done the dishes.
Bulaşıkları yıkadım (bitirdim).
do fiilinin biçimleri
SubjectPresentPastPast participle
Idodid(have) done
youdodid(have) done
he / she / itdoesdid(has) done
wedodid(have) done
theydodid(have) done
  • Kısaltmalar: don't = do not, doesn't = does not, didn't = did not.
  • Telaffuz: does /dʌz/, done ise /dʌn/ şeklinde okunur.
  • Sadece yardımcı fiil değişir. Asıl fiil yalın hâlde kalır: He doesn't like tea. (likes değil)

3Kullanımı

1Asıl fiil olarak do / does

Do, cümledeki asıl eylem olabilir. homework (ödev), the dishes (bulaşık), yoga ve a job (iş) gibi sözcüklerle kullanırız.

I do my homework in the evening.
Ödevimi akşamları yaparım.
Maria does yoga on Sundays.
Maria pazar günleri yoga yapar.
What does your brother do? He's a nurse.
Erkek kardeşin ne iş yapar? O bir hemşire.

2Geniş zamanda yardımcı fiil olarak do / does

Geniş zamanda soru ve olumsuz cümle kurmak için do/does kullan. Asıl fiil yalın hâlde kalır.

Do they live near here?
Buraya yakın oturuyorlar mı?
Kenji doesn't work on Fridays.
Kenji cuma günleri çalışmaz.
Does the shop open at nine?
Dükkân dokuzda açılıyor mu?

3Geçmiş zaman için did

Did, do fiilinin geçmiş hâlidir ve bütün öznelerle aynıdır. Hem asıl fiil hem de geçmiş zaman soru ve olumsuz cümlelerinde yardımcı fiil olabilir.

She did a great job.
O harika bir iş yaptı.
Did you see the message?
Mesajı gördün mü?
We didn't go out last night.
Dün gece dışarı çıkmadık.

4have / has'tan sonra done

Done tek başına kullanılmaz. Bitmiş eylemlerden söz etmek için önüne have ya da has koy.

I have done the report.
Raporu yaptım.
Has Lucas done his homework?
Lucas ödevini yaptı mı?
They haven't done the cleaning yet.
Temizliği henüz yapmadılar.

5Kısa cevaplar

Evet/hayır sorularına asıl fiille değil, yardımcı fiille cevap ver. Hem hızlı hem de doğal olur.

Do you like pizza? Yes, I do.
Pizza sever misin? Evet, severim.
Does Aisha drive? No, she doesn't.
Aisha araba kullanır mı? Hayır, kullanmaz.
Did they win? Yes, they did.
Kazandılar mı? Evet, kazandılar.

4İpucu kelimeler

every dayusuallyon Mondaysyesterdaylast nightagoalreadyjustyet

every day ve usually gibi sözcükler genellikle do/does ile kullanılır. Yesterday ve ago, did ile gider. Already, just ve yet ise çoğunlukla have/has done ile birlikte kullanılır.

5Karşılaştırma

Öğrenciler sık sık did ile done'ı karıştırır. İşte aradaki fark.

did

  • do fiilinin geçmiş zaman hâli
  • have olmadan tek başına kullanılır
  • Ayrıca geçmiş zaman soru ve olumsuz cümlelerini kurar
I did my homework yesterday.
Dün ödevimi yaptım.

done

  • do fiilinin geçmiş zaman ortacı (past participle)
  • Her zaman have/has/had ister
  • already, just ya da yet ile bitmiş eylemleri anlatır
I have done my homework.
Ödevimi yaptım (şu an bitmiş durumda).

6Sık yapılan hatalar

✗ YanlışShe don't like tea.
✓ DoğruShe doesn't like tea.

He, she ve it ile don't değil, doesn't kullanılır.

✗ YanlışDoes he works here?
✓ DoğruDoes he work here?

Does'tan sonra fiil -s almaz, yalın hâlde kalır. He/she/it'i zaten does gösterir.

✗ YanlışDid you went to school?
✓ DoğruDid you go to school?

Geçmiş zamanı zaten did gösterdiği için asıl fiil yalın hâlde kalır.

✗ YanlışI done my homework.
✓ DoğruI did my homework. / I've done my homework.

Done, have/has ister. Onlar yoksa did kullan.

✗ YanlışHe do his homework every day.
✓ DoğruHe does his homework every day.

Geniş zamanda he, she ve it ile asıl fiil do, does olur.

7İpuçları

💡 Bir tane -s yeter: does kullanıyorsan asıl fiil -s almaz. She does ... work, works değil.

💡 Şöyle düşün: did = yalnız, done = arkadaşıyla. Arkadaşı have ya da has'tir.

💡 Kısa cevaplarda yardımcı fiili kullan: Do you...? Yes, I do. Asıl fiili tekrarlama.

8Hızlı test

1.   she live near you?

2. I   my homework last night.

3. My parents   like spicy food.

4. Have you   the dishes?

5. Did you   to the party?