12 thì trong tiếng Anh: công thức, cách dùng và dấu hiệu nhận biết
10 phút đọc
1Tổng quan
Tiếng Anh có 12 thì, nghe thì nhiều nhưng thực ra chúng được ghép từ hai yếu tố: mốc thời gian (hiện tại, quá khứ, tương lai) và khía cạnh (đơn, tiếp diễn, hoàn thành, hoàn thành tiếp diễn). Hiểu được logic này, bạn không phải học thuộc 12 công thức rời rạc nữa. Bài viết tóm tắt công thức, cách dùng, dấu hiệu nhận biết và ví dụ của từng thì, kèm những thì hay gặp nhất trong TOEIC và công sở.
- 3 mốc thời gian × 4 khía cạnh = 12 thì.
- Thì tiếp diễn luôn có be + V-ing; thì hoàn thành luôn có have/has/had + V3.
- Dấu hiệu nhận biết (since, yesterday, by the time…) giúp bạn làm nhanh câu hỏi ngữ pháp.
2Nhóm thì hiện tại
Nhóm hiện tại diễn tả điều đang đúng, đang diễn ra hoặc còn liên quan đến lúc nói. Đây là nhóm bạn dùng nhiều nhất ở công sở.
Hiện tại đơn (Present Simple)
Cách dùng: thói quen; sự thật hiển nhiên; lịch trình cố định (giờ tàu chạy, giờ mở cửa).
Hiện tại tiếp diễn (Present Continuous)
Cách dùng: hành động đang xảy ra lúc nói; tình huống tạm thời; lịch hẹn tương lai đã sắp xếp.
ℹ️ Lưu ý: Động từ chỉ trạng thái (know, want, need, believe, understand) thường không chia tiếp diễn: nói I know, không nói I am knowing.
Hiện tại hoàn thành (Present Perfect)
Cách dùng: việc đã xảy ra nhưng không nêu thời điểm, kết quả còn liên quan đến hiện tại; kinh nghiệm; hành động bắt đầu trong quá khứ và kéo dài đến nay (với for/since).
Hiện tại hoàn thành tiếp diễn (Present Perfect Continuous)
Cách dùng: nhấn mạnh quá trình kéo dài từ quá khứ đến nay (có thể vẫn tiếp tục).
Ms. Tran ------- in the marketing department since 2019.
3Nhóm thì quá khứ
Với nhóm quá khứ, điều quan trọng là xác định đúng thứ tự trước – sau của các hành động.
Quá khứ đơn (Past Simple)
Cách dùng: hành động đã kết thúc tại một thời điểm xác định trong quá khứ; chuỗi hành động nối tiếp.
Quá khứ tiếp diễn (Past Continuous)
Cách dùng: hành động đang diễn ra tại một thời điểm trong quá khứ; hành động đang diễn ra thì bị hành động khác (quá khứ đơn) xen vào; hai hành động song song.
Quá khứ hoàn thành (Past Perfect)
Cách dùng: hành động hoàn tất trước một hành động hoặc mốc thời gian khác trong quá khứ.
Quá khứ hoàn thành tiếp diễn (Past Perfect Continuous)
Cách dùng: nhấn mạnh quá trình kéo dài của hành động cho đến một thời điểm trong quá khứ.
4Nhóm thì tương lai
Cả bốn thì tương lai đều dùng will. Khi nói về tương lai, người bản xứ còn hay dùng be going to và hiện tại tiếp diễn (xem phần 7).
Tương lai đơn (Future Simple)
Cách dùng: quyết định ngay lúc nói; dự đoán chủ quan; lời hứa, lời đề nghị.
Tương lai tiếp diễn (Future Continuous)
Cách dùng: hành động sẽ đang diễn ra tại một thời điểm xác định trong tương lai.
Tương lai hoàn thành (Future Perfect)
Cách dùng: hành động sẽ hoàn tất trước một thời điểm trong tương lai.
Tương lai hoàn thành tiếp diễn (Future Perfect Continuous)
Cách dùng: nhấn mạnh quá trình kéo dài tính đến một thời điểm trong tương lai. Thì này rất ít gặp, chỉ cần nhận ra là đủ.
By the end of next month, the company ------- its new branch office.
5Bảng tổng hợp 12 thì
| Thì | Khẳng định | Dấu hiệu |
|---|---|---|
| Hiện tại đơn | S + V(s/es) | always, every day |
| Hiện tại tiếp diễn | S + am/is/are + V-ing | now, at the moment |
| Hiện tại hoàn thành | S + have/has + V3 | just, yet, since, for |
| HT hoàn thành tiếp diễn | S + have/has been + V-ing | all day, how long |
| Quá khứ đơn | S + V2/ed | yesterday, …ago |
| Quá khứ tiếp diễn | S + was/were + V-ing | at 9 a.m. yesterday, while |
| Quá khứ hoàn thành | S + had + V3 | before, by the time |
| QK hoàn thành tiếp diễn | S + had been + V-ing | for … before |
| Tương lai đơn | S + will + V | tomorrow, I think |
| Tương lai tiếp diễn | S + will be + V-ing | at this time tomorrow |
| Tương lai hoàn thành | S + will have + V3 | by next Friday |
| TL hoàn thành tiếp diễn | S + will have been + V-ing | by … for … |
💡 Mẹo: Nhìn cụm động từ: có been + V-ing là hoàn thành tiếp diễn; có have/has/had + V3 là hoàn thành; có be + V-ing là tiếp diễn. Trợ động từ đầu tiên (have/had/will) cho biết mốc thời gian.
6Những thì hay gặp nhất trong TOEIC và công sở
Trong email, cuộc họp hay đề thi TOEIC, phần lớn câu chỉ dùng vài thì. Nếu thời gian ôn có hạn, hãy ưu tiên:
- Hiện tại đơn: quy định, lịch trình (Our store opens at 9 a.m.).
- Hiện tại tiếp diễn: dự án đang làm, lịch hẹn đã chốt (We are launching the app next week.).
- Hiện tại hoàn thành: cập nhật tiến độ (I have finished the draft.).
- Quá khứ đơn: sự việc có thời điểm cụ thể (The client called this morning.).
- Will / be going to: kế hoạch, lời hứa (I'll call you back.).
- Tương lai hoàn thành: câu có "by + mốc thời gian" trong Part 5.
Quy tắc mệnh đề thời gian
Sau when, before, after, as soon as, until, once, by the time, ta dùng thì hiện tại để nói về tương lai, không dùng will. Đây là bẫy rất quen thuộc trong Part 5.
Mệnh đề sau "when" dùng hiện tại đơn dù nói về tương lai.
Please call me as soon as the shipment -------.
Bạn có thể luyện tập theo từng Part của TOEIC hoặc xem thêm các bài học ngữ pháp chi tiết.
7Những cặp thì dễ nhầm
Quá khứ đơn hay hiện tại hoàn thành?
Quá khứ đơn
Có thời điểm cụ thể, sự việc đã khép lại.
I lost my badge yesterday.
Hiện tại hoàn thành
Không nêu thời điểm, kết quả còn đến bây giờ.
I have lost my badge. (vẫn chưa tìm thấy)
Có "yesterday" thì phải dùng quá khứ đơn.
Hiện tại hoàn thành hay hoàn thành tiếp diễn?
Hoàn thành nhấn mạnh kết quả, số lượng; hoàn thành tiếp diễn nhấn mạnh quá trình.
Quá khứ đơn hay quá khứ hoàn thành?
Will, be going to hay hiện tại tiếp diễn?
- will: quyết định ngay lúc nói: The phone's ringing. I'll get it.
- be going to: dự định có từ trước, dự đoán có căn cứ: Look at those clouds. It's going to rain.
- hiện tại tiếp diễn: lịch hẹn đã sắp xếp: I'm seeing the dentist on Friday.
I ------- the new software yesterday, and it works well.
Mỗi thì đều có dạng bị động riêng, xem bài câu bị động trong tiếng Anh. Nếu hay chia sai thì, hãy đọc thêm lỗi sai tiếng Anh người Việt hay mắc.
8Ghi nhớ nhanh
- 12 thì = 3 mốc thời gian × 4 khía cạnh.
- Tiếp diễn: be + V-ing; hoàn thành: have/has/had + V3; hoàn thành tiếp diễn: have/has/had been + V-ing.
- Có yesterday, ago, last… → quá khứ đơn; có since, for, already, yet → hiện tại hoàn thành.
- "By + mốc tương lai" → tương lai hoàn thành.
- Sau when, before, as soon as, until… không dùng will.
- Ưu tiên ôn: hiện tại đơn, hiện tại tiếp diễn, hiện tại hoàn thành, quá khứ đơn, tương lai đơn.
