Tiền tố, hậu tố tiếng Anh: đoán nghĩa và từ loại dễ dàng
9 phút đọc
1Tổng quan
Bạn gặp từ unaffordable lần đầu nhưng vẫn đoán được nghĩa "không đủ tiền mua"? Đó là nhờ tiền tố un- và hậu tố -able. Nắm vững tiền tố và hậu tố tiếng Anh giúp bạn đoán nghĩa từ mới, nhân vốn từ lên nhiều lần từ một gốc, và đặc biệt là xử lý nhanh câu hỏi từ loại trong TOEIC Part 5. Bài viết này hệ thống các tiền tố, hậu tố thông dụng nhất kèm ví dụ trong môi trường công sở.
- Tiền tố phủ định (un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, non-, mis-) tạo nghĩa ngược lại hoặc "sai".
- Hậu tố cho biết từ loại: -tion, -ment, -ness thường là danh từ; -ful, -able, -ive thường là tính từ; -ly thường là trạng từ.
- Câu hỏi từ loại trong TOEIC: xác định vị trí chỗ trống → xác định từ loại cần → chọn từ có hậu tố phù hợp.
- Có ngoại lệ: friendly là tính từ dù có đuôi -ly, proposal là danh từ dù có đuôi -al.
2Tiền tố, hậu tố và gốc từ là gì?
Rất nhiều từ tiếng Anh được "lắp ghép" từ ba phần:
- Gốc từ (root): phần mang nghĩa chính, ví dụ employ (thuê, tuyển dụng).
- Tiền tố (prefix): gắn vào đầu từ, thường thay đổi nghĩa: un + employed = thất nghiệp.
- Hậu tố (suffix): gắn vào cuối từ, thường thay đổi từ loại: employ (động từ) → employment (danh từ).
Khi đã quen với các "mảnh ghép" này, bạn sẽ thấy một từ dài như unpredictable thực ra rất dễ hiểu: un (không) + predict (dự đoán) + able (có thể) = không thể dự đoán được.
3Tiền tố phủ định: un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, non-, mis-
Đây là nhóm tiền tố quan trọng nhất, vì chúng xuất hiện rất thường xuyên và tạo ra nghĩa ngược lại với từ gốc.
| Tiền tố | Nghĩa / quy tắc | Ví dụ |
|---|---|---|
| un- | không; đảo ngược hành động | unavailable, unemployed, unlock, unpack |
| in- | không | incorrect, incomplete, inaccurate, inexpensive |
| im- | không (thường trước p, b, m) | impossible, impatient, imbalance, immature |
| il- | không (trước l) | illegal, illogical, illegible |
| ir- | không (trước r) | irregular, irrelevant, irresponsible |
| dis- | không; ngược lại; tách ra | disagree, dishonest, disconnect, discontinue |
| non- | không phải, không có | non-smoking, non-profit, non-refundable |
| mis- | sai, nhầm | misunderstand, misspell, misplace, mislead |
ℹ️ Lưu ý: Quy tắc im-/il-/ir- chỉ là xu hướng. Nhiều từ bắt đầu bằng p, l, r vẫn dùng un-: unpaid, unlimited, unreliable. Không có quy tắc tuyệt đối để biết từ nào dùng un- hay in-, nên cách tốt nhất là học thuộc theo từ.
⚠️ Cẩn thận: Không phải cứ bắt đầu bằng in- là mang nghĩa phủ định. Invaluable nghĩa là "vô giá, cực kỳ quý" (không phải "không có giá trị"), inflammable nghĩa là "dễ cháy" (giống flammable). Trong income, input, indoor, in- mang nghĩa "vào trong".
Some of the figures in the report were -------, so the manager asked for a revision.
4Tiền tố chỉ thời gian, mức độ và quan hệ
Ngoài nghĩa phủ định, tiền tố còn cho biết hành động xảy ra lại, trước, sau, quá mức hay thiếu hụt. Những tiền tố này cực kỳ phổ biến trong email, thông báo và bài đọc TOEIC.
| Tiền tố | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| re- | lại, làm lại | reschedule, resubmit, renew, rewrite |
| pre- | trước | preview, prepaid, pre-order, preheat |
| post- | sau | postgraduate, post-event survey |
| over- | quá mức, vượt | overbook, overcharge, overestimate, overdue |
| under- | dưới mức, thiếu | underestimate, underpaid, understaffed |
| co- | cùng, chung | coworker, co-founder, co-author, cooperate |
| inter- | giữa, liên | international, interact, interdepartmental |
| multi- | nhiều | multinational, multimedia, multitask |
| sub- | dưới, phụ | subcontractor, subtotal, subheading |
| out- | vượt hơn | outperform, outnumber, outgrow |
💡 Mẹo: Trong TOEIC Part 4 và Part 7, các từ như overbooked, understaffed, rescheduled, overdue thường là "chìa khóa" của câu hỏi về lý do (Why is the event delayed? Why does the speaker apologize?). Nghe hoặc đọc thấy tiền tố over-/under-/re-, hãy chú ý ngay.
We are ------- this week because two team members are on leave.
5Hậu tố tạo danh từ
Hậu tố danh từ giúp bạn nhận ra ngay một từ là danh từ, kể cả khi chưa biết nghĩa chính xác. Đây là nhóm hậu tố gặp nhiều nhất trong câu hỏi từ loại.
| Hậu tố | Ví dụ (từ gốc → danh từ) |
|---|---|
| -tion / -sion | inform → information, decide → decision, expand → expansion |
| -ment | develop → development, manage → management, pay → payment |
| -ness | aware → awareness, effective → effectiveness |
| -ity | able → ability, available → availability, secure → security |
| -ance / -ence | perform → performance, attend → attendance, prefer → preference |
| -al | approve → approval, arrive → arrival, propose → proposal, rent → rental |
| -ure | fail → failure, depart → departure |
| -ship | leader → leadership, member → membership, partner → partnership |
Hậu tố danh từ chỉ người
- -er / -or: người làm việc gì: employer, manager, supervisor, investor
- -ee: người nhận hành động: employee, trainee, interviewee, attendee
- -ant / -ent: applicant, assistant, consultant, resident
- -ist / -ian: specialist, receptionist, technician, librarian
Người mang hồ sơ đến phỏng vấn phải là applicant (ứng viên), còn application là đơn ứng tuyển. Đề TOEIC rất hay bẫy giữa danh từ chỉ người và danh từ chỉ vật.
6Hậu tố tạo động từ, tính từ và trạng từ
| Từ loại | Hậu tố | Ví dụ |
|---|---|---|
| Động từ | -ize/-ise, -ify, -en, -ate | organize, prioritize, simplify, notify, shorten, strengthen, activate, motivate |
| Tính từ | -able/-ible, -ful, -less | affordable, flexible, successful, careless, wireless |
| Tính từ | -ous, -ive, -al, -ic | various, effective, financial, specific |
| Tính từ | -ent/-ant, -y | efficient, significant, healthy, wealthy |
| Trạng từ | -ly | quickly, carefully, recently, efficiently |
⚠️ Cẩn thận với các ngoại lệ:
- Đuôi -ly nhưng là tính từ: friendly, costly, timely, likely, lovely, elderly. Riêng daily, weekly, monthly vừa là tính từ vừa là trạng từ.
- Đuôi -al nhưng là danh từ: proposal, approval, arrival, rental, renewal.
- Đuôi -ive nhưng có thể là danh từ: representative, executive, alternative, objective.
7Áp dụng vào câu hỏi từ loại TOEIC Part 5
Trong Part 5, rất nhiều câu có bốn đáp án cùng một họ từ, chỉ khác hậu tố. Bạn thường không cần dịch cả câu mà chỉ cần xác định vị trí chỗ trống. Hãy làm theo các bước sau:
- Nhìn hai bên chỗ trống
Trước và sau chỗ trống là gì: mạo từ, giới từ, danh từ, động từ be hay trợ động từ?
- Xác định từ loại cần điền
Dựa vào bảng vị trí bên dưới.
- Chọn đáp án có hậu tố phù hợp
Loại nhanh các đáp án sai từ loại.
- Kiểm tra lại nghĩa
Nếu còn hai danh từ, chọn người hay vật? Nếu là tính từ, chọn -ed hay -ing?
| Vị trí chỗ trống | Từ loại | Ví dụ |
|---|---|---|
| Sau mạo từ, tính từ sở hữu, giới từ | Danh từ | the development of the app |
| Trước danh từ | Tính từ | an effective solution |
| Sau be, become, seem, remain | Tính từ | Prices remain stable. |
| Giữa trợ động từ và động từ chính; bổ nghĩa cho động từ, tính từ | Trạng từ | Sales have significantly increased. |
| Sau to hoặc động từ khuyết thiếu | Động từ nguyên mẫu | We need to simplify the process. |
The new software has made the ordering process much more -------.
Please read the safety instructions ------- before using the machine.
Muốn luyện thêm dạng câu này, bạn hãy làm các bài luyện tập Part 5 và ôn lại kiến thức nền trong mục ngữ pháp.
8Đoán nghĩa từ mới và học theo họ từ
Khi gặp một từ lạ, đừng vội tra từ điển. Hãy tách nó thành các phần nhỏ:
Cách hiệu quả hơn nữa là học cả họ từ (word family): mỗi khi học một từ mới, ghi lại luôn danh từ, động từ, tính từ, trạng từ của nó.
| Động từ | Danh từ | Tính từ | Trạng từ |
|---|---|---|---|
| produce | product, production, productivity | productive | productively |
| decide | decision | decisive | decisively |
| succeed | success | successful | successfully |
| compete | competition, competitor | competitive | competitively |
| rely | reliability | reliable | reliably |
💡 Mẹo: Khi ôn từ vựng TOEIC theo chủ đề, hãy tự viết thêm các dạng khác của mỗi từ. Bạn có thể đọc thêm cách học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu và bài các cặp từ tiếng Anh dễ nhầm lẫn để tránh những bẫy như economic/economical.
9Ghi nhớ nhanh
- Tiền tố đổi nghĩa, hậu tố đổi từ loại.
- Tiền tố phủ định: un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, non-; mis- = sai, nhầm.
- re- = lại, pre- = trước, over- = quá mức, under- = thiếu, co- = cùng, inter- = giữa.
- Danh từ: -tion, -ment, -ness, -ity, -ance; chỉ người: -er, -ee, -ant, -ist.
- Tính từ: -able, -ful, -less, -ous, -ive, -al; trạng từ: -ly (trừ friendly, costly, timely…).
- Làm câu từ loại: xem vị trí chỗ trống trước, dịch nghĩa sau.
