Bỏ qua tới nội dung
Từ vựng

Cách học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu, không học trước quên sau

10 phút đọc

1Tổng quan

Bạn đã từng thuộc 30 từ mới trong một buổi tối, rồi vài ngày sau nhìn lại thì gần như quên sạch? Thường không phải do bạn "trí nhớ kém", mà do cách học chưa hợp với cách bộ não ghi nhớ. Bài viết này giới thiệu những phương pháp học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu, dễ áp dụng mỗi ngày: lặp lại ngắt quãng, chủ động nhớ lại, học trong ngữ cảnh, học theo chủ đề với flashcard và trò chơi.

Phù hợp vớiNgười mới bắt đầu, người ôn TOEIC
Thời gian gợi ý15–30 phút mỗi ngày
Nguyên tắc cốt lõiÔn đúng lúc, nhớ chủ động, dùng trong câu
  • Ôn lại theo khoảng cách tăng dần quan trọng hơn học thật nhiều từ một lúc.
  • Tự kiểm tra (che nghĩa rồi cố nhớ) hiệu quả hơn đọc đi đọc lại.
  • Học cả cụm từ và câu ví dụ, đừng chỉ học từ đơn kèm nghĩa tiếng Việt.
  • Mỗi ngày một ít tốt hơn học dồn vào cuối tuần.

2Vì sao học xong lại quên nhanh?

Trí nhớ có xu hướng "lọc bỏ" những thông tin không được dùng lại. Một từ chỉ gặp một lần, dù hôm đó thuộc rất kỹ, sẽ mờ dần nếu không gặp lại. Ngược lại, mỗi lần bạn nhớ lại được từ đó, nhất là lúc đã bắt đầu hơi quên, trí nhớ về nó sẽ được củng cố thêm.

Vì vậy, bí quyết nằm ở ba điều: gặp lại từ nhiều lần theo khoảng cách hợp lý, tự lục lại trí nhớ thay vì nhìn đáp án, và gắn từ với ngữ cảnh (một câu, một tình huống, một cụm từ đi kèm).

Một số lý do khiến nhiều bạn học mãi không vào:

  • Chép từ kèm nghĩa tiếng Việt, đọc vài lần rồi... để đó.
  • Học từ đơn lẻ, không biết nó đi với động từ hay giới từ nào, nên gặp trong câu vẫn không dùng được.
  • Bỏ qua phát âm, nên nghe không nhận ra từ mình đã "biết".
  • Học rất hăng vài ngày đầu rồi bỏ dở vì quá tải.

ℹ️ Lưu ý: "Biết một từ" có nhiều mức: nhận ra khi đọc, nghe ra khi người khác nói, và tự dùng được khi nói, viết. Với những từ quan trọng, hãy nhắm đến mức tự dùng được.

3Lặp lại ngắt quãng (spaced repetition)

Lặp lại ngắt quãng là ôn một từ sau những khoảng thời gian tăng dần: ôn sớm khi từ còn mới, rồi giãn dần khi đã nhớ chắc. Từ hay quên thì ôn dày, từ đã thuộc thì ôn thưa. Nhờ vậy bạn dành thời gian cho đúng những từ cần ôn.

Lịch ôn mẫu cho một nhóm từ mới
Thời điểmViệc cần làm
Ngày 1Học nghĩa, nghe phát âm, đọc câu ví dụ, tự đặt một câu
Ngày 2Che nghĩa, tự nhớ lại; đánh dấu từ còn quên
Ngày 4Ôn bằng flashcard hoặc trắc nghiệm; nghe và viết lại từ
Ngày 7Viết 2–3 câu về bản thân hoặc công việc có dùng từ
Ngày 14Kiểm tra nhanh; từ nào quên thì ôn lại từ đầu
Khoảng ngày 30Ôn tổng hợp cùng các từ khác cùng chủ đề

Không cần bám chính xác từng ngày. Điều quan trọng là khoảng cách dài dần, và từ nào bị quên thì được đưa về ôn sớm hơn.

Áp dụng với "3 hộp" flashcard

  1. Chia thẻ thành 3 hộp

    Hộp 1: từ mới, hay quên (ôn mỗi ngày). Hộp 2: nhớ khá (2–3 ngày một lần). Hộp 3: thuộc chắc (mỗi tuần).

  2. Nhớ đúng thì "lên hộp"

    Nhớ được nghĩa và cách dùng mà không cần lật thẻ thì chuyển sang hộp tiếp theo.

  3. Quên thì "về hộp 1"

    Dù thẻ đang ở hộp nào, cứ quên là quay về hộp 1.

💡 Mẹo: Mỗi ngày chỉ nên thêm 5–10 từ mới và dành phần lớn thời gian để ôn, vì số từ cần ôn sẽ tăng dần.

4Chủ động nhớ lại (active recall)

Đọc lại danh sách từ cho cảm giác "quen quen", nhưng quen mặt chưa chắc đã nhớ. Chủ động nhớ lại là bắt não tự lấy thông tin ra trước khi xem đáp án. Chính sự cố gắng nhớ, kể cả khi nhớ sai, giúp bạn ghi nhớ chắc hơn việc đọc thụ động.

  • Che một cột: che nghĩa, nhìn từ tiếng Anh và nói nghĩa; rồi làm ngược lại.
  • Lật flashcard hai chiều: từ → nghĩa và nghĩa → từ.
  • Điền chỗ trống: chép câu ví dụ nhưng bỏ trống từ cần học, vài ngày sau tự điền.
  • Nghe và viết: nghe phát âm rồi viết lại từ cho đúng chính tả.
  • Giải thích lại: nói ngắn gọn từ đó nghĩa là gì, dùng khi nào, như đang giảng cho bạn bè.
Please   the form and return it to the front desk.
Vui lòng điền vào mẫu đơn và nộp lại ở quầy lễ tân. (Đáp án: fill out / fill in)

Cách ôn nào dưới đây là "chủ động nhớ lại"?

💡 Mẹo: Hãy trung thực khi ôn: nếu phải nghĩ quá lâu hoặc chỉ nhớ mang máng, hãy coi như chưa thuộc.

5Học từ trong ngữ cảnh và theo cụm

Người bản ngữ hiếm khi dùng từ đơn lẻ mà dùng theo cụm quen thuộc: nói make a decision chứ không nói do a decision, nói heavy traffic chứ không nói big traffic. Những tổ hợp tự nhiên như vậy gọi là collocation. Xem thêm bài collocation tiếng Anh nơi công sở.

Thay vì học từ đơn, hãy học cả cụm
Từ đơnCụm nên họcNghĩa
decisionmake a decisionđưa ra quyết định
deadlinemeet / miss a deadlinekịp / trễ hạn chót
orderplace an orderđặt hàng
meetingattend / hold a meetingdự / tổ chức cuộc họp
complainthandle a complaintxử lý khiếu nại

Với mỗi từ mới, hãy ghi 4 thông tin: phiên âm, từ loại, một cụm từ đi kèm và một câu ví dụ, tốt nhất là câu liên quan đến chính bạn.

We worked late to meet the deadline.
Chúng tôi làm việc muộn để kịp hạn chót.
Our manager needs to make a decision about the budget by Monday.
Quản lý của chúng tôi cần đưa ra quyết định về ngân sách trước thứ Hai.

Hãy để ý cả họ từ: học một từ, bạn mở rộng thêm vài từ cùng gốc, rất có ích cho câu hỏi chọn từ loại trong TOEIC (xem bài tiền tố, hậu tố tiếng Anh).

decide (v)decision (n)decisive (adj)decisively (adv)

Ms. Tran called the supplier to ------- an order for 50 office chairs.

⚠️ Cẩn thận: Đừng dịch từng chữ từ tiếng Việt. "Mắc lỗi" là make a mistake, không phải do a mistake. Khi không chắc, hãy tra từ điển có câu ví dụ.

6Học theo chủ đề với flashcard và trò chơi

Các từ cùng một chủ đề "kéo" nhau trong trí nhớ: nhớ invoice sẽ dễ nhớ theo payment, receipt, refund. Với người ôn TOEIC, đây cũng là cách học sát đề, vì bài thi xoay quanh tình huống công việc và đời sống.

invoicepaymentreceiptrefunddiscount

Trên trang từ vựng tiếng Anh theo chủ đề, mỗi chủ đề có flashcard và nhiều trò chơi luyện tập. Mỗi dạng rèn một kỹ năng, nên hãy kết hợp nhiều dạng:

Các dạng luyện tập và tác dụng
Dạng luyện tậpRèn kỹ năng gì
FlashcardNhớ nghĩa theo hai chiều, học từ mới
Nối từ, trắc nghiệmLiên kết nhanh từ với nghĩa, phân biệt nghĩa gần giống
Luyện ngheNhận ra từ qua phát âm
Đánh vần, sắp xếp chữ cáiViết đúng chính tả, nhớ cấu tạo từ
Điền từ vào câuDùng từ đúng ngữ cảnh
Đúng/sai tính giờPhản xạ nhanh, ôn tổng hợp

Gặp từ hay trong bài đọc, đề thi hay email công việc, hãy lưu vào danh sách từ vựng của tôi để ôn sau. Danh sách tự xây dựng thường dễ nhớ hơn, vì mỗi từ gắn với một lần bạn thực sự gặp nó.

💡 Mẹo: Thứ tự gợi ý: flashcard → nối từ, trắc nghiệm → nghe, đánh vần → điền từ vào câu. Tức là đi từ "nhận ra" đến "tự dùng được".

7Lịch học mẫu hằng ngày và hằng tuần

Một buổi học 20–25 phút

  1. Ôn từ cũ (10 phút)

    Ôn trước những thẻ đến hạn bằng flashcard, trắc nghiệm hoặc đúng/sai tính giờ.

  2. Học từ mới (7 phút)

    5–10 từ cùng chủ đề; nghe phát âm, ghi cụm từ và câu ví dụ.

  3. Dùng ngay (5 phút)

    Viết 2–3 câu hoặc nói thành tiếng một đoạn ngắn có các từ mới.

  4. Đánh dấu từ khó (1–2 phút)

    Lưu từ hay quên vào danh sách riêng để ôn dày hơn.

Lịch mẫu theo tuần

Gợi ý một tuần học từ vựng
NgàyHoạt động gợi ý
Thứ HaiChủ đề mới: học 8–10 từ bằng flashcard
Thứ BaÔn từ hôm qua, luyện nghe và đánh vần
Thứ TưThêm 5–8 từ, ôn nhanh bằng nối từ
Thứ NămĐiền từ vào câu; tìm lại từ đã học trong một bài đọc ngắn
Thứ SáuViết đoạn 5–6 câu hoặc tự nói 1 phút có dùng từ mới
Thứ BảyÔn cả tuần bằng trắc nghiệm, đúng/sai tính giờ; lọc từ hay quên
Chủ NhậtNghỉ, hoặc ôn nhẹ danh sách từ của bạn

ℹ️ Lưu ý: Hôm nào bận, hãy giữ ít nhất phần ôn từ cũ. Bỏ ôn nhiều ngày liền sẽ khiến từ cần ôn dồn lại và dễ nản.

8Những sai lầm thường gặp

✗ SaiHọc 50 từ mới trong một buổi, sau đó không ôn lại.
✓ ĐúngHọc 5–10 từ mỗi ngày và ôn theo lịch giãn dần.

Học dồn cho cảm giác tiến bộ nhanh, nhưng phần lớn sẽ bị quên nếu không ôn lại.

✗ SaiI made a lot of homework yesterday.
✓ ĐúngI did a lot of homework yesterday.

Chỉ học "homework = bài tập về nhà" mà không học động từ đi kèm thì dễ dùng sai. Homework đi với do.

✗ SaiGhi vào sổ: receipt = hóa đơn.
✓ Đúngreceipt /rɪˈsiːt/ (n) – biên lai – "Please keep the receipt in case you need a refund."

Ghi đủ phiên âm, từ loại và câu ví dụ. Phiên âm còn nhắc bạn rằng chữ "p" ở đây không được đọc.

  • Học từ điển từ A đến Z: nhiều từ rất hiếm gặp; hãy ưu tiên từ thông dụng, theo chủ đề bạn cần.
  • Chỉ ôn từ đã thuộc: dễ chịu nhưng ít tác dụng; từ khó mới cần ôn nhất.
  • Không bao giờ dùng từ: từ chỉ thực sự là của bạn khi bạn nói hoặc viết được câu với nó.

Bạn vừa học từ "deadline". Việc nào giúp bạn nhớ và dùng được từ này tốt nhất?

9Ghi nhớ nhanh

  • Mỗi ngày học 5–10 từ mới, dành phần lớn thời gian để ôn từ cũ.
  • Ôn theo khoảng cách tăng dần; từ nào quên thì ôn lại sớm.
  • Luôn tự nhớ lại trước khi xem đáp án.
  • Ghi đủ phiên âm, từ loại, cụm từ đi kèm và một câu ví dụ.
  • Học theo chủ đề, kết hợp flashcard với nhiều dạng trò chơi.
  • Lưu từ hay gặp vào danh sách cá nhân và dùng từ mới ngay trong câu.