İçeriğe geç
A1Temel dilbilgisi (A1–A2)· Ders 47/54

Yetenek için Can / Could

Can / Could for ability

1Genel bakış

Şu anda yapabildiğimiz şeylerden söz ederken can kullanırız. Geçmişte yapabildiğimiz şeyler için ise could kullanırız. Can ve could'dan sonra fiil her zaman yalın hâlindedir (base form).

  • can = şimdiki yetenek: I can swim. (Yüzebilirim.)
  • could = geçmişteki yetenek: I could swim when I was six. (Altı yaşındayken yüzebiliyordum.)
  • Bütün öznelerle aynı biçim: I can, she can, they can
  • Sonrasında her zaman yalın fiil: can go; asla can goes ya da can to go değil
  • Olumsuzlar: can't / cannot ve couldn't / could not

2Yapı

Can ve could hiç değişmez. Hemen arkalarına fiilin yalın hâlini koyun.

Olumlu (şimdiki zaman)
S + can + V
She can speak three languages.
O üç dil konuşabiliyor.
Olumsuz (şimdiki zaman)
S + can't / cannot + V
I can't drive.
Ben araba kullanamıyorum.
Soru (şimdiki zaman)
Can + S + V?
Can you cook?
Yemek yapabiliyor musun?
Olumlu (geçmiş zaman)
S + could + V
Kenji could read at the age of four.
Kenji dört yaşındayken okuyabiliyordu.
Olumsuz (geçmiş zaman)
S + couldn't / could not + V
We couldn't find the café.
Kafeyi bulamadık.
Soru (geçmiş zaman)
Could + S + V?
Could you swim as a child?
Çocukken yüzebiliyor muydun?
Can ve could: bütün biçimler
FormPresent (now)Past
AffirmativeI / You / He / She / We / They can swim.I / You / He / She / We / They could swim.
NegativeShe can't (cannot) swim.She couldn't (could not) swim.
QuestionCan he swim?Could he swim?
Short answer (yes)Yes, he can.Yes, he could.
Short answer (no)No, he can't.No, he couldn't.
  • cannot bitişik tek kelimedir. can't ise kısa biçimdir ve konuşmada daha yaygındır.
  • He/she/it ile -s takısı yoktur: He can sing, He cans sing değil.
  • Soru ve olumsuzlarda do/does/did kullanılmaz: Can you…?, I can't…

3Kullanımı

1Şimdiki beceriler ve yetenekler

Nasıl yapılacağını bildiğiniz şeyler için can kullanın. Bunlar sizin becerileriniz ve yetenekleriniz.

Amara can play the guitar.
Amara gitar çalabiliyor.
I can't swim very well.
Çok iyi yüzemiyorum.
My little brother can count to one hundred.
Küçük kardeşim yüze kadar sayabiliyor.

2Tam şu andaki olanak

Şu anda mümkün olan şeyler için see, hear, find gibi fiillerle can kullanın.

I can see the bus. It's coming!
Otobüsü görebiliyorum. Geliyor!
Sorry, I can't hear you. Can you speak louder?
Kusura bakma, seni duyamıyorum. Biraz daha yüksek sesle konuşabilir misin?
We can't open the door. It's locked.
Kapıyı açamıyoruz. Kilitli.

3Geçmişteki genel yetenek

Geçmişte bir dönem yapabildiğiniz şeyler için could kullanın. Çoğu zaman yanına when I was… ya da at the age of… ekleriz.

When I was ten, I could run very fast.
On yaşındayken çok hızlı koşabiliyordum.
Lucía could speak French as a child.
Lucía çocukken Fransızca konuşabiliyordu.
My grandfather could fix any old radio.
Dedem her eski radyoyu tamir edebilirdi.

4Geçmişte yapamama

Geçmişte mümkün olmayan bir şey için couldn't kullanın. Hem tek bir an için hem de uzun bir dönem için işe yarar.

I couldn't sleep last night. It was too hot.
Dün gece uyuyamadım. Hava çok sıcaktı.
Omar couldn't find his keys this morning.
Omar bu sabah anahtarlarını bulamadı.
Two years ago, she couldn't speak any English.
İki yıl önce hiç İngilizce konuşamıyordu.

5Yetenek sorma

Soru sormak için can ya da could'u öznenin önüne koyun. Kısa cevaplarda da yine bunları kullanın.

Can you ride a bike? – Yes, I can.
Bisiklete binebiliyor musun? – Evet, binebiliyorum.
Could your sister read at four? – No, she couldn't.
Kız kardeşin dört yaşında okuyabiliyor muydu? – Hayır, okuyamıyordu.
What languages can you speak?
Hangi dilleri konuşabiliyorsun?

4İpucu kelimeler

nowat the momentwhen I was a childwhen I was (five)at the age oflast nighttwo years agobefore

Şimdiki zamanı anlatan kelimeler can ile; geçmişi anlatan kelimeler could / couldn't ile kullanılır.

5Karşılaştırma

Can da could da yetenekten söz eder. Aradaki fark zamandır.

can

  • Şimdiki yetenek
  • Olumsuz: can't / cannot
  • Soru: Can you…?
Now I can type very fast.
Şimdi çok hızlı yazabiliyorum.

could

  • Geçmişteki yetenek
  • Olumsuz: couldn't / could not
  • Soru: Could you…?
Ten years ago, I couldn't type at all.
On yıl önce hiç yazamıyordum.

6Sık yapılan hatalar

✗ YanlışShe cans swim.
✓ DoğruShe can swim.

can asla -s takısı almaz; he, she, it ile bile.

✗ YanlışI can to drive.
✓ DoğruI can drive.

Can ya da could'dan sonra to kullanılmaz. Sadece fiilin yalın hâli gelir.

✗ YanlışHe can speaks Spanish.
✓ DoğruHe can speak Spanish.

Can'den sonraki fiil yalın hâlde kalır, -s almaz.

✗ YanlışDo you can cook?
✓ DoğruCan you cook?

Can ile do/does/did kullanılmaz. Sadece can'i başa alın.

✗ YanlışI don't can come today.
✓ DoğruI can't come today.

Olumsuzu can't ya da cannot ile yapın, don't can ile değil.

7İpuçları

💡 can ve could'u "donmuş" kelimeler gibi düşünün: kendileri hiç değişmez, arkalarından gelen fiil de değişmez.

💡 Telaffuz: olumlu cümlelerde can kısa ve vurgusuzdur (/kən/). can't ise güçlü ve net söylenir, böylece farkı duyarsınız.

💡 Kolay zaman kontrolü: şimdi → can, geçmiş → could.

8Hızlı test

1. My sister   play the piano.

2. When I was five, I   ride a bike.

3.   you speak Chinese?

4. Tom   sleep last night because of the noise.

5. Can Aisha swim? – Yes, she  .