Bỏ qua tới nội dung
B2Ngữ pháp nâng cao· Bài 30/37

Mệnh đề danh từ (Noun Clauses): that, whether, wh-

Noun Clauses (that, whether, wh-clauses)

1Tổng quan

Mệnh đề danh từ (noun clause) là một mệnh đề đầy đủ đóng vai trò như một danh từ. Nó có thể làm chủ ngữ, tân ngữ hoặc bổ ngữ trong câu. Mệnh đề danh từ thường bắt đầu bằng that, whether/if hoặc một từ để hỏi (wh-word). Chúng ta dùng nó để thuật lại sự việc, ý tưởng, ý kiến và để đặt câu hỏi gián tiếp.

  • Mệnh đề danh từ làm nhiệm vụ của một danh từ: I know that he's right = I know the answer.
  • that dẫn một câu khẳng định, whether/if dẫn ý dạng có/không (yes/no), còn từ để hỏi (wh-words) dẫn câu hỏi mở.
  • Mệnh đề danh từ dùng trật tự từ của câu trần thuật: where she lives, không phải where does she live.
  • that thường được bỏ sau các động từ thông dụng, nhưng không bỏ được khi đứng đầu câu.
  • Dùng whether, không dùng if, sau giới từ, trước động từ nguyên mẫu có to và ở đầu câu.

2Cấu trúc

Mệnh đề danh từ gồm một từ nối cộng với một mệnh đề đầy đủ theo trật tự câu trần thuật thông thường.

Mệnh đề that (làm tân ngữ)
S + V + (that) + S + V
I think that the meeting is at ten.
Tôi nghĩ rằng cuộc họp diễn ra lúc mười giờ.
Mệnh đề whether/if
S + V + whether/if + S + V
She asked whether we needed help.
Cô ấy hỏi liệu chúng tôi có cần giúp đỡ không.
Mệnh đề với từ để hỏi (wh-clause)
S + V + wh-word + S + V
Do you know where Kenji parked the car?
Bạn có biết Kenji đã đỗ xe ở đâu không?
Mệnh đề danh từ làm chủ ngữ
That/Whether/Wh-word + S + V + V + O
What Amara said changed my mind.
Điều Amara nói đã khiến tôi đổi ý.
Dạng rút gọn (+ động từ nguyên mẫu có to)
S + V + wh-word/whether + to V
We can't decide whether to stay or leave.
Chúng tôi không thể quyết định nên ở lại hay ra đi.
Tổng quan các từ nối của mệnh đề danh từ
ConnectorUsed forExample
thatstatements, facts, opinionsI know that you're busy.
whetheryes/no ideas (all positions, more formal)Whether we win doesn't matter.
ifyes/no ideas (after verbs, informal)Ask him if he's free.
who / whom / whosepeopleNobody knows who sent the email.
what / whichthings, choicesTell me which option you prefer.
where / whenplace, timeI forgot when the train leaves.
why / howreason, mannerCan you explain how this works?
how much / how many / how longamount, number, durationI'm not sure how long it takes.
whoever / whatever / whicheverany person, thing or choiceWhoever finishes first can go home.
  • Trong mệnh đề danh từ không dùng trật tự câu hỏi và không dùng do/does/did: I wonder why he left.
  • Kết thúc câu bằng dấu chấm, trừ khi mệnh đề chính là câu hỏi: I wonder what time it is. / Do you know what time it is?
  • that có thể bỏ sau các động từ như think, say, know, hope, nhưng bắt buộc phải có khi mệnh đề làm chủ ngữ: That he lied was obvious.
  • if không thể mở đầu mệnh đề chủ ngữ. Hãy dùng whether: Whether it works is still unclear.

3Cách dùng

1Mệnh đề that sau động từ chỉ suy nghĩ và lời nói

Dùng mệnh đề that sau các động từ như think, believe, know, say, explain, hope, realise. Trong văn nói, that thường được lược bỏ.

I believe that the project will succeed.
Tôi tin rằng dự án sẽ thành công.
Lucía said she would call back later.
Lucía nói lát nữa cô ấy sẽ gọi lại.
We realised that the shop was already closed.
Chúng tôi nhận ra rằng cửa hàng đã đóng cửa rồi.

2Câu hỏi lồng (gián tiếp) với từ để hỏi

Đặt một câu hỏi vào bên trong câu khác để nghe lịch sự và gián tiếp hơn. Sau từ để hỏi, dùng trật tự câu trần thuật và không dùng trợ động từ do.

Could you tell me where the nearest pharmacy is?
Bạn có thể cho tôi biết hiệu thuốc gần nhất ở đâu không?
I have no idea why Omar is upset.
Tôi không hiểu tại sao Omar lại buồn.
She wants to know how much the course costs.
Cô ấy muốn biết khóa học có giá bao nhiêu.

3whether/if cho ý dạng có/không

Dùng whether hoặc if khi câu hỏi gốc là câu hỏi có/không (yes/no). if phổ biến trong giao tiếp hằng ngày sau các động từ như ask, know, wonder, check.

I wonder if Priya got the job.
Tôi tự hỏi liệu Priya có nhận được công việc đó không.
Please check whether the room is available on Friday.
Làm ơn kiểm tra xem phòng có trống vào thứ Sáu không.
They haven't decided whether or not to move abroad.
Họ vẫn chưa quyết định có chuyển ra nước ngoài hay không.

4Mệnh đề that sau tính từ và danh từ

Nhiều tính từ chỉ cảm xúc hoặc sự chắc chắn đi với mệnh đề that: sure, afraid, glad, aware. Một số danh từ cũng vậy: the fact, the idea, the news, the hope.

I'm sure that we've met before.
Tôi chắc rằng chúng ta đã gặp nhau trước đây.
The fact that nobody replied worried us.
Việc không ai trả lời khiến chúng tôi lo lắng.
Are you aware that the deadline has changed?
Bạn có biết rằng hạn chót đã thay đổi không?

5Mệnh đề danh từ làm chủ ngữ

Mệnh đề danh từ có thể đứng đầu câu. Mở đầu bằng That… nghe khá trang trọng, nên người ta thường dùng It + động từ/tính từ + mệnh đề that để thay thế.

What you need is a short break.
Điều bạn cần là một kỳ nghỉ ngắn.
That the plan failed surprised no one.
Việc kế hoạch thất bại không làm ai ngạc nhiên.
It's clear that we need more staff.
Rõ ràng là chúng ta cần thêm nhân viên.

6Mệnh đề với -ever: whoever, whatever, whichever

Dùng whoever, whatever, whichever với nghĩa bất kỳ người/vật nào (mà). Các mệnh đề này có thể làm chủ ngữ hoặc tân ngữ.

Whoever arrives first should open the office.
Ai đến trước thì nên mở cửa văn phòng.
You can order whatever you like.
Bạn có thể gọi bất cứ món nào bạn thích.
Take whichever seat is free.
Hãy ngồi bất kỳ chỗ nào còn trống.

4So sánh

whether và if thường có nghĩa giống nhau, nhưng không phải lúc nào cũng thay thế được cho nhau.

whether

  • Dùng được ở mọi vị trí, kể cả đầu câu.
  • Bắt buộc dùng sau giới từ: depends on whether, about whether.
  • Bắt buộc dùng trước động từ nguyên mẫu có to: whether to go.
  • Có thể đi liền với or not.
It depends on whether the client agrees.
Còn tùy khách hàng có đồng ý hay không.

if

  • Phổ biến trong văn nói thân mật.
  • Chủ yếu dùng sau động từ: ask if, know if, wonder if, see if.
  • Không dùng sau giới từ hay trước động từ nguyên mẫu có to.
  • Không thể mở đầu mệnh đề chủ ngữ.
Can you see if the printer is working?
Bạn xem giúp máy in có đang hoạt động không được không?

5Lỗi thường gặp

✗ SaiI don't know where does she live.
✓ ĐúngI don't know where she lives.

Câu hỏi lồng dùng trật tự câu trần thuật. Bỏ does và thêm -s vào động từ.

✗ SaiCan you tell me what time is it?
✓ ĐúngCan you tell me what time it is?

Phần câu hỏi đã nằm ở Can you tell me… rồi, nên mệnh đề danh từ giữ trật tự chủ ngữ + động từ.

✗ SaiIt depends on if we have enough time.
✓ ĐúngIt depends on whether we have enough time.

Sau giới từ phải dùng whether, không dùng if.

✗ SaiThat he was late, it annoyed everyone.
✓ ĐúngIt annoyed everyone that he was late.

Mệnh đề danh từ đã là chủ ngữ rồi nên đừng thêm it nữa. Hoặc nói That he was late annoyed everyone, hoặc dùng cấu trúc It… that.

✗ SaiI'm not sure if or not he'll come.
✓ ĐúngI'm not sure whether or not he'll come.

or not có thể đi liền sau whether, nhưng không đi liền sau if. Bạn cũng có thể nói if he'll come or not.

6Mẹo ghi nhớ

💡 Muốn biến câu hỏi thành mệnh đề danh từ? Hãy đảo lại trật tự: Where is she? → I know where she is.

💡 Khi phân vân, hãy chọn whether. Từ này đúng ở mọi vị trí mà if dùng được, và cả nhiều vị trí mà if không dùng được.

💡 Để kiểm tra một mệnh đề danh từ, thử thay nó bằng it hoặc something: I know that he's right → I know it. Nếu thay được thì đó là mệnh đề danh từ.

7Kiểm tra nhanh

1. I wonder  .

2. We discussed   to cancel the trip.

3.   he passed the exam surprised everyone.

4. Could you tell me how much  ?

5.   arrives first should open the office.