Mệnh đề danh từ (Noun Clauses): that, whether, wh-
Noun Clauses (that, whether, wh-clauses)
1Tổng quan
Mệnh đề danh từ (noun clause) là một mệnh đề đầy đủ đóng vai trò như một danh từ. Nó có thể làm chủ ngữ, tân ngữ hoặc bổ ngữ trong câu. Mệnh đề danh từ thường bắt đầu bằng that, whether/if hoặc một từ để hỏi (wh-word). Chúng ta dùng nó để thuật lại sự việc, ý tưởng, ý kiến và để đặt câu hỏi gián tiếp.
- Mệnh đề danh từ làm nhiệm vụ của một danh từ: I know that he's right = I know the answer.
- that dẫn một câu khẳng định, whether/if dẫn ý dạng có/không (yes/no), còn từ để hỏi (wh-words) dẫn câu hỏi mở.
- Mệnh đề danh từ dùng trật tự từ của câu trần thuật: where she lives, không phải where does she live.
- that thường được bỏ sau các động từ thông dụng, nhưng không bỏ được khi đứng đầu câu.
- Dùng whether, không dùng if, sau giới từ, trước động từ nguyên mẫu có to và ở đầu câu.
2Cấu trúc
Mệnh đề danh từ gồm một từ nối cộng với một mệnh đề đầy đủ theo trật tự câu trần thuật thông thường.
| Connector | Used for | Example |
|---|---|---|
| that | statements, facts, opinions | I know that you're busy. |
| whether | yes/no ideas (all positions, more formal) | Whether we win doesn't matter. |
| if | yes/no ideas (after verbs, informal) | Ask him if he's free. |
| who / whom / whose | people | Nobody knows who sent the email. |
| what / which | things, choices | Tell me which option you prefer. |
| where / when | place, time | I forgot when the train leaves. |
| why / how | reason, manner | Can you explain how this works? |
| how much / how many / how long | amount, number, duration | I'm not sure how long it takes. |
| whoever / whatever / whichever | any person, thing or choice | Whoever finishes first can go home. |
- Trong mệnh đề danh từ không dùng trật tự câu hỏi và không dùng do/does/did: I wonder why he left.
- Kết thúc câu bằng dấu chấm, trừ khi mệnh đề chính là câu hỏi: I wonder what time it is. / Do you know what time it is?
- that có thể bỏ sau các động từ như think, say, know, hope, nhưng bắt buộc phải có khi mệnh đề làm chủ ngữ: That he lied was obvious.
- if không thể mở đầu mệnh đề chủ ngữ. Hãy dùng whether: Whether it works is still unclear.
3Cách dùng
1Mệnh đề that sau động từ chỉ suy nghĩ và lời nói
Dùng mệnh đề that sau các động từ như think, believe, know, say, explain, hope, realise. Trong văn nói, that thường được lược bỏ.
2Câu hỏi lồng (gián tiếp) với từ để hỏi
Đặt một câu hỏi vào bên trong câu khác để nghe lịch sự và gián tiếp hơn. Sau từ để hỏi, dùng trật tự câu trần thuật và không dùng trợ động từ do.
3whether/if cho ý dạng có/không
Dùng whether hoặc if khi câu hỏi gốc là câu hỏi có/không (yes/no). if phổ biến trong giao tiếp hằng ngày sau các động từ như ask, know, wonder, check.
4Mệnh đề that sau tính từ và danh từ
Nhiều tính từ chỉ cảm xúc hoặc sự chắc chắn đi với mệnh đề that: sure, afraid, glad, aware. Một số danh từ cũng vậy: the fact, the idea, the news, the hope.
5Mệnh đề danh từ làm chủ ngữ
Mệnh đề danh từ có thể đứng đầu câu. Mở đầu bằng That… nghe khá trang trọng, nên người ta thường dùng It + động từ/tính từ + mệnh đề that để thay thế.
6Mệnh đề với -ever: whoever, whatever, whichever
Dùng whoever, whatever, whichever với nghĩa bất kỳ người/vật nào (mà). Các mệnh đề này có thể làm chủ ngữ hoặc tân ngữ.
4So sánh
whether và if thường có nghĩa giống nhau, nhưng không phải lúc nào cũng thay thế được cho nhau.
whether
- Dùng được ở mọi vị trí, kể cả đầu câu.
- Bắt buộc dùng sau giới từ: depends on whether, about whether.
- Bắt buộc dùng trước động từ nguyên mẫu có to: whether to go.
- Có thể đi liền với or not.
if
- Phổ biến trong văn nói thân mật.
- Chủ yếu dùng sau động từ: ask if, know if, wonder if, see if.
- Không dùng sau giới từ hay trước động từ nguyên mẫu có to.
- Không thể mở đầu mệnh đề chủ ngữ.
5Lỗi thường gặp
Câu hỏi lồng dùng trật tự câu trần thuật. Bỏ does và thêm -s vào động từ.
Phần câu hỏi đã nằm ở Can you tell me… rồi, nên mệnh đề danh từ giữ trật tự chủ ngữ + động từ.
Sau giới từ phải dùng whether, không dùng if.
Mệnh đề danh từ đã là chủ ngữ rồi nên đừng thêm it nữa. Hoặc nói That he was late annoyed everyone, hoặc dùng cấu trúc It… that.
or not có thể đi liền sau whether, nhưng không đi liền sau if. Bạn cũng có thể nói if he'll come or not.
6Mẹo ghi nhớ
💡 Muốn biến câu hỏi thành mệnh đề danh từ? Hãy đảo lại trật tự: Where is she? → I know where she is.
💡 Khi phân vân, hãy chọn whether. Từ này đúng ở mọi vị trí mà if dùng được, và cả nhiều vị trí mà if không dùng được.
💡 Để kiểm tra một mệnh đề danh từ, thử thay nó bằng it hoặc something: I know that he's right → I know it. Nếu thay được thì đó là mệnh đề danh từ.
7Kiểm tra nhanh
1. I wonder .
2. We discussed to cancel the trip.
3. he passed the exam surprised everyone.
4. Could you tell me how much ?
5. arrives first should open the office.
