İsim Cümlecikleri (Noun Clauses: that, whether, wh- cümlecikleri)
Noun Clauses (that, whether, wh-clauses)
1Genel bakış
İsim cümleciği (noun clause), tıpkı bir isim gibi görev yapan tam bir yan cümledir. Cümlenin öznesi, nesnesi ya da tümleci olabilir. İsim cümlecikleri genellikle that, whether/if veya bir wh- sözcüğü ile başlar. Bunları gerçekleri, düşünceleri, görüşleri ve dolaylı soruları (indirect questions) aktarmak için kullanırız.
- İsim cümleciği bir ismin işini yapar: I know that he's right = I know the answer.
- that bildirim cümlelerini, whether/if evet/hayır sorularından gelen fikirleri, wh- sözcükleri ise açık uçlu soruları bağlar.
- İsim cümleciklerinde düz cümle söz dizimi kullanılır: where she lives, where does she live değil.
- that, sık kullanılan fiillerden sonra çoğu zaman düşer; ancak cümle başında düşmez.
- Edatlardan (preposition) sonra, to-mastarından önce ve cümle başında if değil whether kullanın.
2Yapı
İsim cümleciği, bir bağlayıcı ile normal düz cümle sırasındaki tam bir cümleden oluşur.
| Connector | Used for | Example |
|---|---|---|
| that | statements, facts, opinions | I know that you're busy. |
| whether | yes/no ideas (all positions, more formal) | Whether we win doesn't matter. |
| if | yes/no ideas (after verbs, informal) | Ask him if he's free. |
| who / whom / whose | people | Nobody knows who sent the email. |
| what / which | things, choices | Tell me which option you prefer. |
| where / when | place, time | I forgot when the train leaves. |
| why / how | reason, manner | Can you explain how this works? |
| how much / how many / how long | amount, number, duration | I'm not sure how long it takes. |
| whoever / whatever / whichever | any person, thing or choice | Whoever finishes first can go home. |
- İsim cümleciğinin içinde soru söz dizimi ve do/does/did kullanılmaz: I wonder why he left.
- Ana cümle soru değilse cümleyi nokta ile bitirin: I wonder what time it is. / Do you know what time it is?
- that, think, say, know, hope gibi fiillerden sonra düşebilir; ama cümlecik özne olduğunda gereklidir: That he lied was obvious.
- if özne cümleciğini başlatamaz. Bunun yerine whether kullanın: Whether it works is still unclear.
3Kullanımı
1Düşünme ve söyleme fiillerinden sonra that-cümlecikleri
think, believe, know, say, explain, hope, realise gibi fiillerden sonra bir that-cümleciği kullanın. Konuşma dilinde that çoğu zaman söylenmez.
2wh- sözcükleriyle kurulan dolaylı (gömülü) sorular
Daha kibar ya da dolaylı olmak için bir soruyu başka bir cümlenin içine yerleştirin. wh- sözcüğünden sonra düz cümle sırası kullanılır ve yardımcı fiil do gelmez.
3Evet/hayır fikirleri için whether/if
Aktarılan düşünce bir evet/hayır sorusuysa whether ya da if kullanın. if, günlük konuşmada ask, know, wonder, check gibi fiillerden sonra çok yaygındır.
4Sıfatlardan ve isimlerden sonra that-cümlecikleri
Duygu veya kesinlik bildiren birçok sıfak bir that-cümleciği alır: sure, afraid, glad, aware. Bazı isimler de alır: the fact, the idea, the news, the hope.
5Özne görevinde isim cümlecikleri
Bir isim cümleciği cümlenin başında yer alabilir. That… ile başlamak resmî bir ton verdiği için çoğu zaman onun yerine It + fiil/sıfat + that-cümleciği yapısını kullanırız.
6-ever cümlecikleri: whoever, whatever, whichever
her kim / her ne / hangisi olursa anlamını vermek için whoever, whatever, whichever kullanın. Bu cümlecikler özne de nesne de olabilir.
4Karşılaştırma
whether ile if çoğu zaman aynı anlama gelir, ama her yerde birbirinin yerine kullanılamaz.
whether
- Cümle başı dâhil bütün konumlarda kullanılabilir.
- Edatlardan sonra zorunludur: depends on whether, about whether.
- to-mastarından önce zorunludur: whether to go.
- Hemen ardından or not gelebilir.
if
- Resmî olmayan konuşma dilinde yaygındır.
- Daha çok fiillerden sonra kullanılır: ask if, know if, wonder if, see if.
- Edatlardan sonra ve to-mastarından önce kullanılmaz.
- Özne cümleciğini başlatamaz.
5Sık yapılan hatalar
Gömülü sorularda düz cümle söz dizimi kullanılır. does'u atın ve fiile -s ekleyin.
Soru zaten Can you tell me… kısmında kurulmuş; bu yüzden isim cümleciği özne + fiil sırasını korur.
Edattan sonra if değil, whether kullanılır.
İsim cümleciği zaten öznedir; ayrıca bir de it eklenmez. Ya That he was late annoyed everyone deyin ya da It… that yapısını kullanın.
or not doğrudan whether'ın ardından gelebilir, if'in ardından gelemez. Ayrıca if he'll come or not da diyebilirsiniz.
6İpuçları
💡 Bir soruyu isim cümleciğine mi çeviriyorsunuz? Sözcükleri geri çevirin: Where is she? → I know where she is.
💡 Kararsız kaldığınızda whether'ı seçin. if'in işe yaradığı her konumda, ayrıca if'in kullanılamadığı birçok yerde doğrudur.
💡 Bir isim cümleciğini test etmek için onu it ya da something ile değiştirin: I know that he's right → I know it. Cümle anlamlıysa, karşınızdaki yapı bir isim cümleciğidir.
7Hızlı test
1. I wonder .
2. We discussed to cancel the trip.
3. he passed the exam surprised everyone.
4. Could you tell me how much ?
5. arrives first should open the office.
