İçeriğe geç
B2İleri dilbilgisi (B2–C1)· Ders 30/37

İsim Cümlecikleri (Noun Clauses: that, whether, wh- cümlecikleri)

Noun Clauses (that, whether, wh-clauses)

1Genel bakış

İsim cümleciği (noun clause), tıpkı bir isim gibi görev yapan tam bir yan cümledir. Cümlenin öznesi, nesnesi ya da tümleci olabilir. İsim cümlecikleri genellikle that, whether/if veya bir wh- sözcüğü ile başlar. Bunları gerçekleri, düşünceleri, görüşleri ve dolaylı soruları (indirect questions) aktarmak için kullanırız.

  • İsim cümleciği bir ismin işini yapar: I know that he's right = I know the answer.
  • that bildirim cümlelerini, whether/if evet/hayır sorularından gelen fikirleri, wh- sözcükleri ise açık uçlu soruları bağlar.
  • İsim cümleciklerinde düz cümle söz dizimi kullanılır: where she lives, where does she live değil.
  • that, sık kullanılan fiillerden sonra çoğu zaman düşer; ancak cümle başında düşmez.
  • Edatlardan (preposition) sonra, to-mastarından önce ve cümle başında if değil whether kullanın.

2Yapı

İsim cümleciği, bir bağlayıcı ile normal düz cümle sırasındaki tam bir cümleden oluşur.

that-cümleciği (nesne)
S + V + (that) + S + V
I think that the meeting is at ten.
Toplantının saat onda olduğunu düşünüyorum.
whether/if cümleciği
S + V + whether/if + S + V
She asked whether we needed help.
Yardıma ihtiyacımız olup olmadığını sordu.
wh- cümleciği
S + V + wh-word + S + V
Do you know where Kenji parked the car?
Kenji'nin arabayı nereye park ettiğini biliyor musun?
Özne görevindeki isim cümleciği
That/Whether/Wh-word + S + V + V + O
What Amara said changed my mind.
Amara'nın söyledikleri fikrimi değiştirdi.
Kısaltılmış biçim (+ to-mastar)
S + V + wh-word/whether + to V
We can't decide whether to stay or leave.
Kalmak mı yoksa gitmek mi gerektiğine karar veremiyoruz.
İsim cümleciği bağlayıcılarına genel bakış
ConnectorUsed forExample
thatstatements, facts, opinionsI know that you're busy.
whetheryes/no ideas (all positions, more formal)Whether we win doesn't matter.
ifyes/no ideas (after verbs, informal)Ask him if he's free.
who / whom / whosepeopleNobody knows who sent the email.
what / whichthings, choicesTell me which option you prefer.
where / whenplace, timeI forgot when the train leaves.
why / howreason, mannerCan you explain how this works?
how much / how many / how longamount, number, durationI'm not sure how long it takes.
whoever / whatever / whicheverany person, thing or choiceWhoever finishes first can go home.
  • İsim cümleciğinin içinde soru söz dizimi ve do/does/did kullanılmaz: I wonder why he left.
  • Ana cümle soru değilse cümleyi nokta ile bitirin: I wonder what time it is. / Do you know what time it is?
  • that, think, say, know, hope gibi fiillerden sonra düşebilir; ama cümlecik özne olduğunda gereklidir: That he lied was obvious.
  • if özne cümleciğini başlatamaz. Bunun yerine whether kullanın: Whether it works is still unclear.

3Kullanımı

1Düşünme ve söyleme fiillerinden sonra that-cümlecikleri

think, believe, know, say, explain, hope, realise gibi fiillerden sonra bir that-cümleciği kullanın. Konuşma dilinde that çoğu zaman söylenmez.

I believe that the project will succeed.
Projenin başarılı olacağına inanıyorum.
Lucía said she would call back later.
Lucía daha sonra geri arayacağını söyledi.
We realised that the shop was already closed.
Dükkânın çoktan kapandığını fark ettik.

2wh- sözcükleriyle kurulan dolaylı (gömülü) sorular

Daha kibar ya da dolaylı olmak için bir soruyu başka bir cümlenin içine yerleştirin. wh- sözcüğünden sonra düz cümle sırası kullanılır ve yardımcı fiil do gelmez.

Could you tell me where the nearest pharmacy is?
Bana en yakın eczanenin nerede olduğunu söyleyebilir misiniz?
I have no idea why Omar is upset.
Omar'ın neden üzgün olduğu hakkında hiçbir fikrim yok.
She wants to know how much the course costs.
Kursun ne kadar tuttuğunu öğrenmek istiyor.

3Evet/hayır fikirleri için whether/if

Aktarılan düşünce bir evet/hayır sorusuysa whether ya da if kullanın. if, günlük konuşmada ask, know, wonder, check gibi fiillerden sonra çok yaygındır.

I wonder if Priya got the job.
Acaba Priya işi aldı mı diye merak ediyorum.
Please check whether the room is available on Friday.
Lütfen odanın cuma günü müsait olup olmadığını kontrol edin.
They haven't decided whether or not to move abroad.
Yurt dışına taşınıp taşınmayacaklarına henüz karar vermediler.

4Sıfatlardan ve isimlerden sonra that-cümlecikleri

Duygu veya kesinlik bildiren birçok sıfak bir that-cümleciği alır: sure, afraid, glad, aware. Bazı isimler de alır: the fact, the idea, the news, the hope.

I'm sure that we've met before.
Daha önce tanıştığımıza eminim.
The fact that nobody replied worried us.
Kimsenin cevap vermemiş olması gerçeği bizi endişelendirdi.
Are you aware that the deadline has changed?
Son teslim tarihinin değiştiğinin farkında mısın?

5Özne görevinde isim cümlecikleri

Bir isim cümleciği cümlenin başında yer alabilir. That… ile başlamak resmî bir ton verdiği için çoğu zaman onun yerine It + fiil/sıfat + that-cümleciği yapısını kullanırız.

What you need is a short break.
İhtiyacın olan şey kısa bir mola.
That the plan failed surprised no one.
Planın başarısız olması kimseyi şaşırtmadı.
It's clear that we need more staff.
Daha fazla personele ihtiyacımız olduğu çok açık.

6-ever cümlecikleri: whoever, whatever, whichever

her kim / her ne / hangisi olursa anlamını vermek için whoever, whatever, whichever kullanın. Bu cümlecikler özne de nesne de olabilir.

Whoever arrives first should open the office.
İlk gelen kişi ofisi açmalı.
You can order whatever you like.
Canın ne isterse sipariş edebilirsin.
Take whichever seat is free.
Hangi koltuk boşsa ona otur.

4Karşılaştırma

whether ile if çoğu zaman aynı anlama gelir, ama her yerde birbirinin yerine kullanılamaz.

whether

  • Cümle başı dâhil bütün konumlarda kullanılabilir.
  • Edatlardan sonra zorunludur: depends on whether, about whether.
  • to-mastarından önce zorunludur: whether to go.
  • Hemen ardından or not gelebilir.
It depends on whether the client agrees.
Bu, müşterinin kabul edip etmemesine bağlı.

if

  • Resmî olmayan konuşma dilinde yaygındır.
  • Daha çok fiillerden sonra kullanılır: ask if, know if, wonder if, see if.
  • Edatlardan sonra ve to-mastarından önce kullanılmaz.
  • Özne cümleciğini başlatamaz.
Can you see if the printer is working?
Yazıcı çalışıyor mu diye bakabilir misin?

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışI don't know where does she live.
✓ DoğruI don't know where she lives.

Gömülü sorularda düz cümle söz dizimi kullanılır. does'u atın ve fiile -s ekleyin.

✗ YanlışCan you tell me what time is it?
✓ DoğruCan you tell me what time it is?

Soru zaten Can you tell me… kısmında kurulmuş; bu yüzden isim cümleciği özne + fiil sırasını korur.

✗ YanlışIt depends on if we have enough time.
✓ DoğruIt depends on whether we have enough time.

Edattan sonra if değil, whether kullanılır.

✗ YanlışThat he was late, it annoyed everyone.
✓ DoğruIt annoyed everyone that he was late.

İsim cümleciği zaten öznedir; ayrıca bir de it eklenmez. Ya That he was late annoyed everyone deyin ya da It… that yapısını kullanın.

✗ YanlışI'm not sure if or not he'll come.
✓ DoğruI'm not sure whether or not he'll come.

or not doğrudan whether'ın ardından gelebilir, if'in ardından gelemez. Ayrıca if he'll come or not da diyebilirsiniz.

6İpuçları

💡 Bir soruyu isim cümleciğine mi çeviriyorsunuz? Sözcükleri geri çevirin: Where is she? → I know where she is.

💡 Kararsız kaldığınızda whether'ı seçin. if'in işe yaradığı her konumda, ayrıca if'in kullanılamadığı birçok yerde doğrudur.

💡 Bir isim cümleciğini test etmek için onu it ya da something ile değiştirin: I know that he's right → I know it. Cümle anlamlıysa, karşınızdaki yapı bir isim cümleciğidir.

7Hızlı test

1. I wonder  .

2. We discussed   to cancel the trip.

3.   he passed the exam surprised everyone.

4. Could you tell me how much  ?

5.   arrives first should open the office.