İçeriğe geç
C1İleri dilbilgisi (B2–C1)· Ders 32/37

Eksiltme ve Yerine Koyma (so, not, one, do so)

Ellipsis and Substitution (so, not, one, do so)

1Genel bakış

Yerine koyma (Substitution), bir kelimeyi, öbeği ya da tüm bir cümleciği so, not, one veya do so gibi kısa bir biçimle değiştirmektir. Eksiltme (Ellipsis) ise dinleyen kişi bağlamdan anlayabiliyorsa kelimelerin tamamen atılmasıdır. İkisi de tekrardan kaçınmanı sağlar; konuşmanı ve yazını doğal, kısa ve bağlantılı hale getirir.

  • think, hope, expect ve be afraid gibi fiillerden sonra tüm bir cümleciğin yerine so ve not kullan.
  • Sayılabilir bir ismin yerine one/ones kullan. Sayılamayan isimlerde ise yerine koyma değil, eksiltme gerekir.
  • Bir eylem öbeğinin yerine, özellikle resmî İngilizcede, do so kullan.
  • Fiil öbeğinin geri kalanı bağlamdan açıksa cümleyi yardımcı fiilde ya da to'da bitir.
  • Anlam belirsizleşiyorsa asla kelime atma.

2Yapı

Her kalıp, daha önce söylenmiş ya da zaten anlaşılan bir şeyin yerini tutar veya onu tamamen atar.

Cümlecik yerine koyma (olumlu)
S + think/expect/hope + so
Will the report be ready by Friday? I think so.
Rapor cumaya kadar hazır olur mu? Sanırım öyle.
Cümlecik yerine koyma (olumsuz)
S + hope/be afraid + not / S + don't think + so
Is the train delayed again? I hope not.
Tren yine mi gecikti? Umarım gecikmemiştir.
İsim yerine koyma
(the/a) + Adj + one/ones
This chair is broken. Can I take the blue one?
Bu sandalye kırık. Mavi olanı alabilir miyim?
Fiil öbeği yerine koyma
S + (modal) + do so
Guests who wish to leave early may do so after lunch.
Erken ayrılmak isteyen konuklar öğle yemeğinden sonra bunu yapabilirler.
Yardımcı fiilden sonra eksiltme
S + aux (+ not)
Aisha said she would help, and she did.
Aisha yardım edeceğini söylemişti ve etti.
to'dan sonra eksiltme
S + V + to
You can join us if you want to.
İstersen bize katılabilirsin.
so ve not ile kullanılan fiiller
VerbPositiveNegative (common)Negative (formal / less common)
thinkI think so.I don't think so.I think not.
believeI believe so.I don't believe so.I believe not.
expectI expect so.I don't expect so.I expect not.
supposeI suppose so.I don't suppose so.I suppose not.
imagineI imagine so.I don't imagine so.I imagine not.
hopeI hope so.I hope not.—
be afraidI'm afraid so.I'm afraid not.—
guess (informal)I guess so.I guess not.—
seem / appearIt seems so.It seems not.It doesn't seem so.
ifIf so, …If not, …—
  • think, believe, expect, suppose, imagine ile olağan olumsuz biçim I don't think so'dur. I think not resmî ya da eski moda bir kullanımdır.
  • hope, be afraid ve guess ile olumsuzluk not ile kurulur: I hope not, I'm afraid not. Asla I don't hope so denmez.
  • Eksiltmede yardımcı fiil cümle sonunda asla kısaltılmaz: Yes, I am (Yes, I'm değil).
  • one/ones sayılamayan isimlerin yerini tutamaz: I prefer hot tea to cold (to cold one değil).

3Kullanımı

1Tüm bir cümlecik için so / not

Görüş, umut ve beklenti bildiren fiillerden sonra so olumlu bir cümleciğin, not ise olumsuz bir cümleciğin yerini tutar. Koşul cümlelerinde if so ve if not da aynı mantıkla çalışır.

Is Kenji coming to the workshop? I believe so.
Kenji atölyeye geliyor mu? Sanırım öyle.
Did we miss the deadline? I'm afraid so.
Son teslim tarihini kaçırdık mı? Korkarım öyle.
Check whether the room is free. If not, we'll meet online.
Salon boş mu diye bak. Değilse çevrimiçi buluşuruz.

2Sayılabilir isimler için one / ones

Sayılabilir bir ismi tekrar etmemek için one (tekil) ve ones (çoğul) kullan. Genellikle bir sıfattan, the, this/that ya da which'ten sonra gelirler.

My phone is quite old, so I'm getting a new one.
Telefonum epey eski, bu yüzden yenisini alıyorum.
These boots are too tight. Do you have any bigger ones?
Bu botlar çok dar. Daha büyüklerinden var mı?
Which laptop is yours? The one on the left.
Hangi dizüstü bilgisayar senin? Soldaki olan.

3Yardımcı fiiller ve modallardan sonra eksiltme

Asıl fiil öbeği bağlamdan anlaşılıyorsa sadece yardımcı fiili ya da modalı bırak. Bu yapı kısa cevaplarda, karşıtlıklarda ve soru eki benzeri yanıtlarda çok yaygındır.

Have you sent the invoice? Yes, I have.
Faturayı gönderdin mi? Evet, gönderdim.
Lucas can't drive, but his sister can.
Lucas araba kullanamıyor ama kız kardeşi kullanabiliyor.
I didn't expect to enjoy the course, but I did.
Kurstan keyif alacağımı beklemiyordum ama aldım.

4to'dan sonra eksiltme

want, like, try, need, mean ve would love gibi fiillerden sonra to'yu bırakıp mastarın geri kalanını atabilirsin. Ama to'yu da atma.

Would you like to join us for dinner? I'd love to.
Akşam yemeğinde bize katılmak ister misin? Çok isterim.
I meant to call you yesterday, but I forgot to.
Dün seni arayacaktım ama unuttum.
You don't have to stay late if you don't want to.
İstemiyorsan geç saate kadar kalmak zorunda değilsin.

5Eylemler için do so (resmî)

do so, bir eylemi anlatan fiil öbeğinin yerini tutar; özellikle resmî yazışmalarda, yönergelerde ve raporlarda kullanılır. know, own ya da believe gibi durum fiilleriyle kullanılmaz.

Staff were asked to update their passwords, and most did so within a day.
Personelden şifrelerini güncellemeleri istendi ve çoğu bunu bir gün içinde yaptı.
Anyone wishing to apply should do so before 1 March.
Başvurmak isteyenler bunu 1 Mart'tan önce yapmalıdır.
The committee promised to review the policy but has not yet done so.
Komite politikayı gözden geçirmeye söz verdi ama bunu henüz yapmadı.

6Bağlı cümleciklerde eksiltme

Sıralı (bağlaçla birleşmiş) cümleciklerde tekrar eden özneler ya da fiiller sıklıkla atılır. Bu, listelerde, karşıtlıklarda ve anlatılarda çok yaygındır.

Priya ordered the soup, and Omar the salad.
Priya çorba söyledi, Omar da salata.
She opened the email, read it twice and replied immediately.
E-postayı açtı, iki kez okudu ve hemen yanıtladı.
Some colleagues work from home, others in the office.
Bazı meslektaşlar evden çalışıyor, bazıları da ofiste.

4Karşılaştırma

Yerine koyma ve eksiltme, ikisi de tekrardan kaçınmayı sağlar ama farklı biçimde çalışır.

Yerine koyma (Substitution)

  • Kelimeleri kısa bir biçimle değiştirir: so, not, one(s), do so.
  • Boşluk, yerini tutan bir kelimeyle doldurulur.
  • do so resmî durur; so/not nötrdür.
I need a charger. Do you have one?
Şarj aletine ihtiyacım var. Sende var mı?

Eksiltme (Ellipsis)

  • Kelimeleri tamamen atar.
  • Cümle bir yardımcı fiilde, modalda ya da to'da biter.
  • Günlük konuşmada ve kısa cevaplarda çok yaygındır.
I wanted to help, but I couldn't.
Yardım etmek istedim ama edemedim.

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışWill it rain during the trip? I don't hope so.
✓ DoğruWill it rain during the trip? I hope not.

hope fiilinin olumsuzu not ile kurulur, don't hope so ile değil.

✗ YanlışIs the shop open today? I think it.
✓ DoğruIs the shop open today? I think so.

İngilizcede think'ten sonra cümleciğin yerini so tutar, it değil.

✗ YanlışMy bag is torn, so I'll buy a new.
✓ DoğruMy bag is torn, so I'll buy a new one.

Burada a'dan sonra sıfat tek başına kalamaz. Sayılabilir ismin yerini tutması için one ekle.

✗ YanlışAre you ready for the meeting? Yes, I'm.
✓ DoğruAre you ready for the meeting? Yes, I am.

Eksiltmeli bir cümleciğin sonunda yardımcı fiiller kısaltılamaz.

✗ YanlışI'd like to come, but I don't want.
✓ DoğruI'd like to come, but I don't want to.

Mastar eksiltmesinde to korunur; yalnızca fiil öbeğinin geri kalanı atılır.

6İpuçları

💡 Hafıza oyunu: hope ve afraid not der; think ise don't … so der.

💡 one kullanmadan önce sor: Bunu sayabiliyor muyum? Sayamıyorsan ismi doğrudan at.

💡 do so'yu e-postalarda, raporlarda ve yönergelerde kullan. Günlük konuşmada do it ya da basit eksiltme daha doğal durur.

7Hızlı test

1. Has the client rejected our proposal? I'm afraid  . We'll need a new plan.

2. Is Daniel coming tonight? I don't   so; he's travelling this week.

3. These gloves are too small. Do you have any bigger  ?

4. Participants wishing to leave early may   after the second session.

5. You don't have to present the results if you don't want  .