İçeriğe geç
B2Temel dilbilgisi (A1–A2)· Ders 22/54

Dilbilgisel Kipler (Bildirme, Emir, Dilek Kipi)

Mood

1Genel bakış

Kip (mood), konuşanın eyleme karşı tutumunu gösterir: bu bir gerçek mi, bir emir mi, yoksa istenen, talep edilen ya da hayal edilen bir durum mu? İngilizcede üç temel kip vardır. Bildirme kipi (indicative) gerçekleri aktarır ve soru sorar, emir kipi (imperative) emir ve tavsiye verir, dilek kipi (subjunctive) ise gerçek dışı, istenen veya gerekli görülen durumları anlatır.

  • Bildirme kipi (indicative) = gerçekler, görüşler ve sorular. Cümlelerin büyük çoğunluğu bu kiptedir.
  • Emir kipi (imperative) = öznesiz, yalın fiil: Sit down. Don't worry. Let's go.
  • Dilek kipi (subjunctive) = bütün kişiler için yalın fiil (that she be) ya da gerçek dışı durumlarda were (if I were).
  • Dilek kipi çoğunlukla resmî dile aittir, ama so be it ve if need be gibi kalıplaşmış ifadelerde de yaşamaya devam eder.
  • Kip, zamanla değil anlamla ilgilidir: gerçek mi, emir mi, gerçek dışı mı?

2Yapı

Her kipin kendine özgü bir kalıbı vardır.

Bildirme kipi (olumlu cümle)
S + V (any tense)
Amira works from home on Fridays.
Amira cuma günleri evden çalışır.
Bildirme kipi (soru)
(Aux) + S + V?
Does the train stop here?
Tren burada durur mu?
Emir kipi (olumlu)
V (base) + O
Close the window, please.
Lütfen pencereyi kapat.
Emir kipi (olumsuz)
Don't + V (base)
Don't forget your passport.
Pasaportunu unutma.
Emir kipi (birinci çoğul kişi)
Let's (not) + V (base)
Let's not argue about this.
Bu konuda tartışmayalım.
Dilek kipi (yalın fiil)
that + S + (not) + V (base)
It is vital that he be informed.
Onun bilgilendirilmesi hayati önem taşıyor.
Dilek kipi (were)
if / as if + S + were
If I were you, I'd call her.
Senin yerinde olsam, onu arardım.
Üç kipe bir bakış
MoodFunctionTypical formExample
Indicativefacts, opinions, questionsnormal tensesShe lives in Lisbon.
Indicativereal conditionsif + present/pastIf it rains, we stay in.
Imperativeorders, instructionsbase verbTurn left at the bank.
Imperativewarnings, adviceDon't + base verbDon't touch the oven.
Imperativesuggestions (incl. speaker)Let's + base verbLet's take a break.
Subjunctiveunreal situationswereI wish it were Friday.
Subjunctivedemands, requirementsthat + base formWe ask that he be present.
Subjunctivefixed expressionsbase formBe that as it may, …
  • Emir kipinde asla to kullanılmaz: Don't touch it denir, Don't to touch it denmez.
  • be fiiliyle olumsuz emir kurarken Don't be kullanılır: Don't be late.
  • Dilek kipinde he/she/it için -s eki yoktur ve olumsuzda do yardımcı fiili kullanılmaz: that she not leave.
  • If I was you günlük konuşmada yaygındır, ancak özenli ve resmî İngilizcede If I were you tercih edilir.

3Kullanımı

1Bildirme kipi: gerçekleri aktarmak ve soru sormak

Bir şeyi gerçek olarak sunduğunuzda ya da gerçeği sorduğunuzda bildirme kipini kullanın. Tüm olağan zamanları ve gerçek koşul cümlelerini kapsar.

Kenji has finished the report.
Kenji raporu bitirdi.
Did you see the email from Laura?
Laura'dan gelen e-postayı gördün mü?
If the client calls, I will answer.
Müşteri ararsa, ben açarım.

2Emir kipi: talimat, rica ve uyarılar

Birine ne yapması gerektiğini söylemek için öznesiz yalın fiil kullanın. Tariflerde, kullanım kılavuzlarında, tabelalarda ve günlük ricalarda çok yaygındır.

Mix the flour with the eggs.
Unu yumurtalarla karıştır.
Please send me the file by noon.
Lütfen dosyayı öğlene kadar bana gönder.
Don't leave your bag unattended.
Çantanı sahipsiz bırakma.

3Emir kipini yumuşatmak veya vurgulamak

Daha kibar olmak için please ya da bir etiket soru (will you? / won't you?) ekleyin. Sıcak ve ısrarlı bir davet için fiilin önüne do, karşıtlık ya da sabırsızlık için you getirin.

Have a seat, won't you?
Buyurun oturun, olur mu?
Do help yourself to some coffee.
Hiç çekinmeyin, kahvenizi alın.
You wait here — I'll get the car.
Sen burada bekle — ben arabayı getireyim.

4Let's / Let's not: konuşanı da içine alan öneriler

Let's, we için emir kipi kurar. Olumsuzu Let's not, etiket sorusu ise shall we? olur.

Let's start the meeting, shall we?
Toplantıya başlayalım, olur mu?
Let's not waste any more time.
Daha fazla zaman kaybetmeyelim.

5Dilek kipinde were: gerçek dışı ya da hayalî durumlar

Durum gerçek olmadığında if, as if, as though ve wish sonrasında bütün kişiler için were kullanın. Ayrıntılar için Wish, If only, Would rather, It's time dersine bakın.

If she were here, she would know the answer.
O burada olsaydı, cevabı bilirdi.
He talks as if he were the boss.
Sanki patron oymuş gibi konuşuyor.
I wish the office were closer to home.
Keşke ofis eve daha yakın olsa.

6Yalın fiille dilek kipi: gereklilikler ve kalıp ifadeler

Talep ve gereklilik bildiren fiil ve sıfatlardan sonra (insist, recommend, essential) resmî İngilizce yalın fiili kullanır; tüm ayrıntılar için Formal Subjunctive dersine bakın. Yalın fiil ayrıca kalıplaşmış ifadelerde de yaşar.

The committee insists that every member vote.
Komite, her üyenin oy kullanmasında ısrar ediyor.
Be that as it may, we still need a decision.
Öyle olsa bile, yine de bir karara ihtiyacımız var.
We can work late, if need be.
Gerekirse geç saatlere kadar çalışabiliriz.

4Karşılaştırma

Aynı fiil hem bildirme kipini hem dilek kipini başlatabilir. Anlam değişir.

Bildirme kipi = bir gerçeği ya da inancı aktarmak

  • Neyin doğru olduğunu söyler (konuşana göre).
  • Olağan fiil biçimleri: -s, geçmiş zaman, doesn't.
Maria insists that her brother is innocent.
Maria, kardeşinin masum olduğunu ısrarla söylüyor.

Dilek kipi = talep veya zorunluluk bildirmek

  • Ne olması gerektiğini söyler.
  • Her kişi için yalın fiil, -s yok, olumsuzda not + yalın fiil.
Maria insists that her brother be on time.
Maria, kardeşinin vaktinde gelmesinde ısrar ediyor.

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışDon't to touch the screen.
✓ DoğruDon't touch the screen.

Olumsuz emir kipi Don't + yalın fiildir; araya to girmez.

✗ YanlışNot be late tomorrow.
✓ DoğruDon't be late tomorrow.

be fiilinde bile olumsuz emir için don't gerekir.

✗ YanlışLet's don't wait for him.
✓ DoğruLet's not wait for him.

let's yapısının standart olumsuzu let's not'tur; let's don't çok samimi bir kullanımdır, kaçınmak en iyisidir.

✗ YanlışThe manager insisted that he doesn't leave early.
✓ DoğruThe manager insisted that he not leave early.

Dilek kipinde olumsuzluk not + yalın fiille kurulur, do/does kullanılmaz.

✗ YanlışPlease to fill in this form.
✓ DoğruPlease fill in this form.

Please sözcüğünden sonra doğrudan yalın fiil gelir.

6İpuçları

💡 Kendinize sorun: gerçek mi, emir mi, gerçek dışı/gerekli mi? Gerçek → bildirme kipi, emir → emir kipi, gerçek dışı veya gerekli → dilek kipi.

💡 Dilek kipini 'yanlış görünen' fiilinden tanıyın: he be, she go, I were. Ne -s eki var ne de do.

💡 Fazla mı sert oldu? Emir kipini please ya da will you? ile yumuşatın veya soruya çevirin: Could you close the door?

7Hızlı test

1.   late for the interview tomorrow.

2.   take a short break, shall we?

3. If I   in your position, I'd accept the offer.

4. The doctor recommended that she   more water.

5.   sit down — you must be tired after the trip!