Thức của động từ (Mood)
Mood
1Tổng quan
Thức (Mood) cho thấy thái độ của người nói đối với một hành động: đó là sự thật, một mệnh lệnh, hay điều mong muốn, yêu cầu hoặc tưởng tượng? Tiếng Anh có ba thức chính. Thức trần thuật (Indicative) nêu sự thật và đặt câu hỏi, thức mệnh lệnh (Imperative) đưa ra mệnh lệnh và lời khuyên, còn thức giả định (Subjunctive) diễn tả tình huống không có thật, được mong muốn hoặc được yêu cầu.
- Thức trần thuật (Indicative) = sự thật, ý kiến và câu hỏi. Đây là thức của phần lớn các câu.
- Thức mệnh lệnh (Imperative) = động từ nguyên mẫu không có chủ ngữ: Sit down. Don't worry. Let's go.
- Thức giả định (Subjunctive) = dạng nguyên mẫu cho mọi ngôi (that she be) hoặc were cho ý không có thật (if I were).
- Thức giả định chủ yếu dùng trong văn phong trang trọng, nhưng vẫn còn trong các cụm cố định như so be it và if need be.
- Thức nói về ý nghĩa (sự thật, mệnh lệnh, điều không có thật), không phải về thì.
2Cấu trúc
Mỗi thức có cấu trúc đặc trưng riêng.
| Mood | Function | Typical form | Example |
|---|---|---|---|
| Indicative | facts, opinions, questions | normal tenses | She lives in Lisbon. |
| Indicative | real conditions | if + present/past | If it rains, we stay in. |
| Imperative | orders, instructions | base verb | Turn left at the bank. |
| Imperative | warnings, advice | Don't + base verb | Don't touch the oven. |
| Imperative | suggestions (incl. speaker) | Let's + base verb | Let's take a break. |
| Subjunctive | unreal situations | were | I wish it were Friday. |
| Subjunctive | demands, requirements | that + base form | We ask that he be present. |
| Subjunctive | fixed expressions | base form | Be that as it may, … |
- Câu mệnh lệnh không bao giờ có to: nói Don't touch it, không nói Don't to touch it.
- Với câu mệnh lệnh phủ định của be, dùng Don't be: Don't be late.
- Trong thức giả định, không thêm -s cho he/she/it và không dùng trợ động từ do ở phủ định: that she not leave.
- If I was you khá phổ biến trong văn nói thân mật, nhưng If I were you được ưu tiên trong tiếng Anh cẩn trọng và trang trọng.
3Cách dùng
1Thức trần thuật: nêu sự thật và đặt câu hỏi
Dùng thức trần thuật khi bạn trình bày điều gì đó như là có thật hoặc hỏi về thực tế. Thức này bao gồm mọi thì thông thường và câu điều kiện có thật.
2Thức mệnh lệnh: hướng dẫn, yêu cầu và cảnh báo
Dùng động từ nguyên mẫu không có chủ ngữ để bảo ai đó làm gì. Cấu trúc này thường gặp trong công thức nấu ăn, sách hướng dẫn, biển báo và những lời nhờ vả hằng ngày.
3Làm câu mệnh lệnh nhẹ nhàng hoặc nhấn mạnh hơn
Thêm please hoặc câu hỏi đuôi (will you? / won't you?) để nghe lịch sự hơn. Dùng do trước động từ để đưa ra lời mời nồng nhiệt, tha thiết, và dùng you trước động từ để tạo sự đối lập hoặc thể hiện sự sốt ruột.
4Let's / Let's not: gợi ý bao gồm cả người nói
Let's tạo câu mệnh lệnh cho ngôi we. Dạng phủ định là Let's not, và câu hỏi đuôi là shall we?
5Giả định với were: tình huống không có thật hoặc tưởng tượng
Dùng were cho mọi ngôi sau if, as if, as though và wish khi tình huống không có thật. Xem thêm bài Wish, If only, Would rather, It's time.
6Giả định dạng nguyên mẫu: yêu cầu và cụm cố định
Sau các động từ và tính từ chỉ sự đòi hỏi (insist, recommend, essential), tiếng Anh trang trọng dùng dạng nguyên mẫu; xem bài Formal Subjunctive để biết chi tiết. Dạng nguyên mẫu này cũng còn tồn tại trong các cụm cố định.
4So sánh
Cùng một động từ có thể đi với thức trần thuật hoặc thức giả định. Ý nghĩa sẽ thay đổi.
Thức trần thuật = thuật lại sự thật hoặc niềm tin
- Nói điều đúng (theo ý kiến người nói).
- Dạng động từ bình thường: -s, quá khứ, doesn't.
Thức giả định = đòi hỏi hoặc yêu cầu
- Nói điều nên xảy ra.
- Dạng nguyên mẫu cho mọi ngôi, không có -s, not + động từ nguyên mẫu.
5Lỗi thường gặp
Câu mệnh lệnh phủ định là Don't + động từ nguyên mẫu, không có to.
Ngay cả với be, câu mệnh lệnh phủ định vẫn cần don't.
Dạng phủ định chuẩn của let's là let's not; let's don't rất thân mật và tốt nhất nên tránh.
Trong thức giả định, phủ định là not + động từ nguyên mẫu, không dùng do/does.
Sau Please là động từ nguyên mẫu đi trực tiếp, không có to.
6Mẹo ghi nhớ
💡 Hãy tự hỏi: sự thật, mệnh lệnh, hay điều không có thật/được yêu cầu? Sự thật → trần thuật, mệnh lệnh → mệnh lệnh, không có thật hoặc được yêu cầu → giả định.
💡 Nhận ra thức giả định nhờ dạng động từ 'trông có vẻ sai': he be, she go, I were. Không có -s, không có do.
💡 Nghe quá trực tiếp? Hãy làm câu mệnh lệnh nhẹ nhàng hơn bằng please, will you?, hoặc chuyển thành câu hỏi: Could you close the door?
7Kiểm tra nhanh
1. late for the interview tomorrow.
2. take a short break, shall we?
3. If I in your position, I'd accept the offer.
4. The doctor recommended that she more water.
5. sit down — you must be tired after the trip!
