Bỏ qua tới nội dung
B2Ngữ pháp cơ bản· Bài 22/54

Thức của động từ (Mood)

Mood

1Tổng quan

Thức (Mood) cho thấy thái độ của người nói đối với một hành động: đó là sự thật, một mệnh lệnh, hay điều mong muốn, yêu cầu hoặc tưởng tượng? Tiếng Anh có ba thức chính. Thức trần thuật (Indicative) nêu sự thật và đặt câu hỏi, thức mệnh lệnh (Imperative) đưa ra mệnh lệnh và lời khuyên, còn thức giả định (Subjunctive) diễn tả tình huống không có thật, được mong muốn hoặc được yêu cầu.

  • Thức trần thuật (Indicative) = sự thật, ý kiến và câu hỏi. Đây là thức của phần lớn các câu.
  • Thức mệnh lệnh (Imperative) = động từ nguyên mẫu không có chủ ngữ: Sit down. Don't worry. Let's go.
  • Thức giả định (Subjunctive) = dạng nguyên mẫu cho mọi ngôi (that she be) hoặc were cho ý không có thật (if I were).
  • Thức giả định chủ yếu dùng trong văn phong trang trọng, nhưng vẫn còn trong các cụm cố định như so be it và if need be.
  • Thức nói về ý nghĩa (sự thật, mệnh lệnh, điều không có thật), không phải về thì.

2Cấu trúc

Mỗi thức có cấu trúc đặc trưng riêng.

Trần thuật (câu khẳng định)
S + V (any tense)
Amira works from home on Fridays.
Amira làm việc tại nhà vào các ngày thứ Sáu.
Trần thuật (câu hỏi)
(Aux) + S + V?
Does the train stop here?
Tàu có dừng ở đây không?
Mệnh lệnh (khẳng định)
V (base) + O
Close the window, please.
Đóng cửa sổ lại giúp mình nhé.
Mệnh lệnh (phủ định)
Don't + V (base)
Don't forget your passport.
Đừng quên hộ chiếu của bạn.
Mệnh lệnh (ngôi thứ nhất)
Let's (not) + V (base)
Let's not argue about this.
Chúng ta đừng tranh cãi về chuyện này.
Giả định (dạng nguyên mẫu)
that + S + (not) + V (base)
It is vital that he be informed.
Việc anh ấy được thông báo là điều cực kỳ quan trọng.
Giả định (were)
if / as if + S + were
If I were you, I'd call her.
Nếu tôi là bạn, tôi sẽ gọi cho cô ấy.
Ba thức trong ngữ pháp: nhìn nhanh
MoodFunctionTypical formExample
Indicativefacts, opinions, questionsnormal tensesShe lives in Lisbon.
Indicativereal conditionsif + present/pastIf it rains, we stay in.
Imperativeorders, instructionsbase verbTurn left at the bank.
Imperativewarnings, adviceDon't + base verbDon't touch the oven.
Imperativesuggestions (incl. speaker)Let's + base verbLet's take a break.
Subjunctiveunreal situationswereI wish it were Friday.
Subjunctivedemands, requirementsthat + base formWe ask that he be present.
Subjunctivefixed expressionsbase formBe that as it may, …
  • Câu mệnh lệnh không bao giờ có to: nói Don't touch it, không nói Don't to touch it.
  • Với câu mệnh lệnh phủ định của be, dùng Don't be: Don't be late.
  • Trong thức giả định, không thêm -s cho he/she/it và không dùng trợ động từ do ở phủ định: that she not leave.
  • If I was you khá phổ biến trong văn nói thân mật, nhưng If I were you được ưu tiên trong tiếng Anh cẩn trọng và trang trọng.

3Cách dùng

1Thức trần thuật: nêu sự thật và đặt câu hỏi

Dùng thức trần thuật khi bạn trình bày điều gì đó như là có thật hoặc hỏi về thực tế. Thức này bao gồm mọi thì thông thường và câu điều kiện có thật.

Kenji has finished the report.
Kenji đã hoàn thành bản báo cáo.
Did you see the email from Laura?
Bạn đã xem email của Laura chưa?
If the client calls, I will answer.
Nếu khách hàng gọi, tôi sẽ trả lời.

2Thức mệnh lệnh: hướng dẫn, yêu cầu và cảnh báo

Dùng động từ nguyên mẫu không có chủ ngữ để bảo ai đó làm gì. Cấu trúc này thường gặp trong công thức nấu ăn, sách hướng dẫn, biển báo và những lời nhờ vả hằng ngày.

Mix the flour with the eggs.
Trộn bột với trứng.
Please send me the file by noon.
Vui lòng gửi cho tôi tệp đó trước buổi trưa.
Don't leave your bag unattended.
Đừng để túi xách của bạn không có người trông.

3Làm câu mệnh lệnh nhẹ nhàng hoặc nhấn mạnh hơn

Thêm please hoặc câu hỏi đuôi (will you? / won't you?) để nghe lịch sự hơn. Dùng do trước động từ để đưa ra lời mời nồng nhiệt, tha thiết, và dùng you trước động từ để tạo sự đối lập hoặc thể hiện sự sốt ruột.

Have a seat, won't you?
Mời bạn ngồi, nhé?
Do help yourself to some coffee.
Bạn cứ tự nhiên dùng cà phê nhé.
You wait here — I'll get the car.
Bạn chờ ở đây — tôi đi lấy xe.

4Let's / Let's not: gợi ý bao gồm cả người nói

Let's tạo câu mệnh lệnh cho ngôi we. Dạng phủ định là Let's not, và câu hỏi đuôi là shall we?

Let's start the meeting, shall we?
Chúng ta bắt đầu cuộc họp nhé?
Let's not waste any more time.
Chúng ta đừng lãng phí thêm thời gian nữa.

5Giả định với were: tình huống không có thật hoặc tưởng tượng

Dùng were cho mọi ngôi sau if, as if, as though và wish khi tình huống không có thật. Xem thêm bài Wish, If only, Would rather, It's time.

If she were here, she would know the answer.
Nếu cô ấy có ở đây, cô ấy sẽ biết câu trả lời.
He talks as if he were the boss.
Anh ta nói cứ như thể anh ta là sếp vậy.
I wish the office were closer to home.
Giá mà văn phòng gần nhà hơn.

6Giả định dạng nguyên mẫu: yêu cầu và cụm cố định

Sau các động từ và tính từ chỉ sự đòi hỏi (insist, recommend, essential), tiếng Anh trang trọng dùng dạng nguyên mẫu; xem bài Formal Subjunctive để biết chi tiết. Dạng nguyên mẫu này cũng còn tồn tại trong các cụm cố định.

The committee insists that every member vote.
Ủy ban khăng khăng yêu cầu mọi thành viên phải bỏ phiếu.
Be that as it may, we still need a decision.
Dù sao đi nữa, chúng ta vẫn cần một quyết định.
We can work late, if need be.
Chúng ta có thể làm muộn, nếu cần thiết.

4So sánh

Cùng một động từ có thể đi với thức trần thuật hoặc thức giả định. Ý nghĩa sẽ thay đổi.

Thức trần thuật = thuật lại sự thật hoặc niềm tin

  • Nói điều đúng (theo ý kiến người nói).
  • Dạng động từ bình thường: -s, quá khứ, doesn't.
Maria insists that her brother is innocent.
Maria khẳng định rằng anh trai cô ấy vô tội.

Thức giả định = đòi hỏi hoặc yêu cầu

  • Nói điều nên xảy ra.
  • Dạng nguyên mẫu cho mọi ngôi, không có -s, not + động từ nguyên mẫu.
Maria insists that her brother be on time.
Maria đòi hỏi anh trai cô ấy phải đúng giờ.

5Lỗi thường gặp

✗ SaiDon't to touch the screen.
✓ ĐúngDon't touch the screen.

Câu mệnh lệnh phủ định là Don't + động từ nguyên mẫu, không có to.

✗ SaiNot be late tomorrow.
✓ ĐúngDon't be late tomorrow.

Ngay cả với be, câu mệnh lệnh phủ định vẫn cần don't.

✗ SaiLet's don't wait for him.
✓ ĐúngLet's not wait for him.

Dạng phủ định chuẩn của let's là let's not; let's don't rất thân mật và tốt nhất nên tránh.

✗ SaiThe manager insisted that he doesn't leave early.
✓ ĐúngThe manager insisted that he not leave early.

Trong thức giả định, phủ định là not + động từ nguyên mẫu, không dùng do/does.

✗ SaiPlease to fill in this form.
✓ ĐúngPlease fill in this form.

Sau Please là động từ nguyên mẫu đi trực tiếp, không có to.

6Mẹo ghi nhớ

💡 Hãy tự hỏi: sự thật, mệnh lệnh, hay điều không có thật/được yêu cầu? Sự thật → trần thuật, mệnh lệnh → mệnh lệnh, không có thật hoặc được yêu cầu → giả định.

💡 Nhận ra thức giả định nhờ dạng động từ 'trông có vẻ sai': he be, she go, I were. Không có -s, không có do.

💡 Nghe quá trực tiếp? Hãy làm câu mệnh lệnh nhẹ nhàng hơn bằng please, will you?, hoặc chuyển thành câu hỏi: Could you close the door?

7Kiểm tra nhanh

1.   late for the interview tomorrow.

2.   take a short break, shall we?

3. If I   in your position, I'd accept the offer.

4. The doctor recommended that she   more water.

5.   sit down — you must be tired after the trip!