Ortaç (Sıfat-Fiil) Öbekleri
Participle Phrases
1Genel bakış
Ortaç öbeği (Participle Phrase), -ing biçimiyle, üçüncü hâl fiille (V3) ya da having + V3 ile başlayan kısa bir yapıdır. Because, when, after veya so ile kurulan uzun yan cümlelerin yerini tutar. Yazıyı kısaltır ve akıcı hâle getirir; hikâyelerde, raporlarda ve resmî metinlerde sık kullanılır.
- Ortaç öbeği ile ana cümlenin öznesi normalde aynı olmalıdır.
- V-ing etken anlam taşır: eylemi yapan öznedir.
- V3 edilgen anlam taşır: eylem özneye yapılır.
- Having + V3, bir eylemin diğerinden önce bittiğini gösterir.
- Olumsuz yapmak için ortacın önüne not getirin.
2Yapı
Ortaç öbeği genellikle ana cümlenin önünde ya da arkasında bulunur ve ondan virgülle ayrılır.
| Full clause | Participle phrase | Meaning |
|---|---|---|
| As she was feeling ill, she stayed at home. | Feeling ill, she stayed at home. | reason (active) |
| While I was walking home, I met Ana. | Walking home, I met Ana. | same time |
| After he had eaten, he went out. | Having eaten, he went out. | earlier action |
| Because it was built in 1900, the house needs repairs. | Built in 1900, the house needs repairs. | reason (passive) |
| Because they didn't have a map, they got lost. | Not having a map, they got lost. | negative reason |
| The river flooded, and it damaged many homes. | The river flooded, damaging many homes. | result |
- Ortaç öbeği başta geldiğinde, onunla ana cümle arasına virgül koyun.
- Olumsuzluk sözcüğü ortacın önüne gelir: Not having slept, Having not slept değil (ikincisi mümkündür ama daha az yaygındır).
- Ortaç öbekleri günlük konuşmadan çok yazı diline özgüdür.
3Kullanımı
1Aynı anda gerçekleşen iki eylem
Ana eylem olurken aynı anda süren bir eylemi anlatmak için V-ing kullanın. Çoğu zaman anlatıya arka plan katar.
2Sebep bildirme
Ortaç öbeği because, as veya since yerine kullanılabilir. Know, feel, want, be ve realise gibi fiillerle sık görülür.
3Arka arkaya gelen eylemler
İlk eylemin, ikincisi başlamadan önce tamamlandığını göstermek için having + V3 kullanın. Peş peşe gelen iki kısa eylemde sade V-ing de uygundur.
4Sonuç bildirme
Eylemin sonucunda ne olduğunu göstermek için V-ing öbeğini ana cümleden sonra kullanın. And so ya da which + fiil yapısının yerini tutar.
5V3 ile edilgen anlam
Özne eylemden etkileniyorsa geçmiş zaman ortacını (V3) kullanın. Çoğu zaman sebep ya da arka plan bilgisi verir.
6Bağlaçlardan sonra
Anlamı netleştirmek için while, after, before, when ya da since gibi bir bağlacı koruyabilirsiniz. If, unless ve once genellikle V3 ile kullanılır.
4Karşılaştırma
V-ing ile V3 arasında seçim yaparken şunu sorun: özne eylemi yapıyor mu, yoksa eylemden etkileniyor mu?
Şimdiki zaman ortacı (V-ing)
- Etken anlam
- Eylemi özne gerçekleştirir
- Çoğu zaman öznenin yaşattığı ya da yarattığı bir duyguyu anlatır
Geçmiş zaman ortacı (V3)
- Edilgen anlam
- Eylem özneye yapılır
- Çoğu zaman öznenin nasıl hissettiğini ya da ona nasıl davranıldığını anlatır
5Sık yapılan hatalar
Bu bir sarkık ortaç (dangling participle) örneğidir: ofise giren ışıklar değildi. Ana cümlenin öznesi, -ing eylemini yapan kişi olmalıdır.
İlgiyi hisseden Lina olduğu için geçmiş zaman ortacı interested kullanılır. Interesting, bu duyguyu yaratan şeyi niteler.
After ya da before gibi bir bağlaçtan sonra tek başına V3 değil, V-ing (etken) veya having + V3 kullanılır.
Tamamlanmış ortaç her zaman having + geçmiş zaman ortacı (V3) ister.
Günümüz İngilizcesinde not, ortacın önüne gelir.
6İpuçları
💡 Sarkık ortaç testi: -ing eylemini kim yapıyor? diye sorun. Cevap, virgülden hemen sonra gelen özne olmalıdır.
💡 Şunu aklınızda tutun: -ing = yapan, V3 = kendisine yapılan, having + V3 = önceden yapılmış.
💡 Konuşurken because veya when ile kurulan tam bir yan cümle genellikle daha doğaldır; ortaç öbeklerini yazı dilinde kullanın.
7Hızlı test
1. the email, Rosa realised she had forgotten the attachment.
2. in 1850, the bridge is one of the oldest in the city.
3. Which sentence is correct?
4. the answer, I asked my teacher for help.
5. The storm hit the coast, power cuts across the region.
