Edilgen Çatı (Passive Voice)
Passive Voice
1Genel bakış
Edilgen çatıda (passive voice) eylemden etkilenen nesne, cümlenin öznesi hâline gelir. Bu yapıyı be + fiilin 3. hâli (past participle / V3) ile kurarız. Eylemi yapan kişiden çok eylemin kendisi ya da sonucu önemliyse veya eylemi kimin yaptığını bilmiyorsak edilgen çatıyı kullanırız.
- Yapı: be + V3 (örn. is made, was built, has been sent).
- Zamana göre yalnızca be fiili değişir. V3 hiç değişmez.
- by + kişi/şey kalıbını yalnızca eylemi yapan önemliyse kullanın.
- Sadece nesne alan fiiller edilgen olabilir (build, send); happen ya da arrive gibi fiiller olamaz.
- Edilgen çatı haberlerde, bilimsel metinlerde, talimatlarda ve resmî yazılarda sık kullanılır.
2Yapı
Etken (aktif) cümlenin nesnesini alıp özne yapın, sonra be + V3 ekleyin.
| Tense | Active | Passive |
|---|---|---|
| Present simple | They clean the room. | The room is cleaned. |
| Present continuous | They are cleaning the room. | The room is being cleaned. |
| Past simple | They cleaned the room. | The room was cleaned. |
| Past continuous | They were cleaning the room. | The room was being cleaned. |
| Present perfect | They have cleaned the room. | The room has been cleaned. |
| Past perfect | They had cleaned the room. | The room had been cleaned. |
| Future (will) | They will clean the room. | The room will be cleaned. |
| be going to | They are going to clean the room. | The room is going to be cleaned. |
| Modal (can/must) | They must clean the room. | The room must be cleaned. |
- Zamana uygun be biçimini kullanın: is/are, was/were, has been, will be, is being.
- Düzensiz fiillerde doğru V3 biçimi gerekir: write → written, take → taken, build → built.
- Sürekli (continuous) zamanlarda being eklenir: The road is being repaired.
- Nesne almayan fiillerin (happen, arrive, die, sleep) edilgen biçimi yoktur.
3Kullanımı
1Eylemi yapan bilinmiyor, apaçık belli ya da önemli değil
Çoğu zaman eylemi kimin yaptığını bilmeyiz ya da bu bizim için önemli değildir. Edilgen çatı sayesinde eylemi yapanı hiç söylemeyebiliriz.
2Eyleme ya da sonuca odaklanmak
Asıl önemli olan haber ya da sonuçsa onu cümlenin başına koyarız. Bu kullanım haberlerde ve duyurularda çok yaygındır.
3"by" ile eylemi yapanı belirtmek
Eylemi yapan yeni ya da ilgi çekici bir bilgiyse by + özne (agent) ekleyin. Bu yapı cümlenin sonunda yer alır.
4Süreçler, kurallar ve resmî yazılar
Edilgen çatı tarafsız ve resmî bir ton verir. Bir şeyin nasıl yapıldığını anlatırken, kurallarda ve talimatlarda kullanırız.
4Karşılaştırma
Etken ve edilgen cümleler aynı olayı anlatabilir. Aradaki fark odak noktasıdır.
Etken çatı (active voice)
- Eylemi yapan öznedir.
- Odak, eylemi kimin yaptığındadır.
- Günlük konuşmada daha yaygındır.
Edilgen çatı (passive voice)
- Eylemden etkilenen öznedir.
- Odak, ne olduğunda ya da sonuçtadır.
- Haberlerde, bilimsel ve resmî metinlerde yaygındır.
5Sık yapılan hatalar
Edilgen çatıda past simple biçimi değil, fiilin 3. hâli (past participle / V3) gerekir.
be fiilini unutmayın. O olmadan cümle, evin inşa eden taraf olduğunu söyler.
Happen fiili nesne almaz, bu yüzden edilgen yapılamaz.
Eylemi yapan kişi için by kullanılır. Made from ise malzeme belirtir.
Present continuous edilgen yapı is/are + being + V3 şeklindedir. The room is cleaning ise odanın temizlik yaptığı anlamına gelir.
6İpuçları
💡 Kendinize sorun: özne eylemi yapıyor mu, yoksa eylemden etkileniyor mu? Etkileniyorsa be + V3 kullanın.
💡 Zamanın be fiilinde "yaşadığını" düşünün: is → was → has been → will be. V3 her zaman aynı kalır.
💡 by kalıbını gereğinden fazla kullanmayın. Eylemi yapan apaçık belliyse (by someone, by people, tutuklama için by the police) hiç yazmayın.
7Hızlı test
1. Rice in many parts of Asia.
2. My phone on the bus yesterday.
3. The new bridge next year.
4. This picture was painted a famous artist.
5. The accident at 6 p.m.
