Động từ khuyết thiếu chỉ nghĩa vụ, sự cho phép và lời khuyên (Modals of Obligation, Permission and Advice)
Modals of Obligation, Permission and Advice
1Tổng quan
Các động từ khuyết thiếu (modal verbs) như must, have to, can, may và should cho biết một hành động cần thiết, được phép hay nên làm đến mức nào. Bạn dùng chúng để nói về quy định, xin hoặc cho phép, và đưa ra lời khuyên. Nhờ vậy, bạn nói rõ ràng và lịch sự hơn ở chỗ làm, ở trường và trong cuộc sống hằng ngày.
- Nghĩa vụ (Obligation): must, have to, need to = điều đó là bắt buộc.
- Sự cấm đoán (Prohibition): mustn't, can't = điều đó không được phép.
- Không bắt buộc (No obligation): don't have to, don't need to, needn't = điều đó không cần thiết.
- Sự cho phép (Permission): can, could, may, be allowed to.
- Lời khuyên (Advice): should, ought to, had better.
2Cấu trúc
Hầu hết động từ khuyết thiếu được theo sau bởi động từ nguyên mẫu không to (base verb). Have to, need to, ought to và be allowed to là những trường hợp đặc biệt.
| Meaning | Modal | Example |
|---|---|---|
| Strong obligation | must / have to | You must show your ID. |
| Necessity | need to | I need to call my bank. |
| Prohibition | mustn't / can't | You can't smoke in here. |
| No obligation | don't have to / don't need to | You don't have to pay now. |
| No obligation (mainly UK, formal) | needn't | You needn't bring anything. |
| Permission (informal) | can | You can sit here. |
| Asking politely | could | Could I leave early today? |
| Permission (formal) | may | May I come in? |
| Rules / permission | be allowed to | We aren't allowed to use phones. |
| Advice | should / ought to | You ought to rest. |
| Strong advice / warning | had better | You'd better hurry. |
- Động từ khuyết thiếu không bao giờ thêm -s: she must, không phải she musts.
- Động từ khuyết thiếu không có dạng -ing hay quá khứ. Để nói về quá khứ, dùng had to (nghĩa vụ) và was/were allowed to hoặc could (sự cho phép).
- Ought to và had better có cấu trúc cố định: ought not to, had better not.
- Had better nói về hiện tại hoặc tương lai, không nói về quá khứ. Dạng rút gọn: You'd better…
3Cách dùng
1Nghĩa vụ và sự cần thiết
Dùng must, have to hoặc need to khi điều gì đó là cần thiết. Must thường thể hiện ý kiến của người nói hoặc quy định bằng văn bản. Have to thường thể hiện quy định từ bên ngoài (xem bài Must vs Have to).
2Lời khuyên và đề xuất
Dùng should hoặc ought to để nói điều gì là ý hay nên làm. Had better mạnh hơn và ngụ ý sẽ có rắc rối nếu bạn không làm.
3Xin phép và cho phép
Can phổ biến và thân thiện. Could lịch sự hơn khi xin phép. May trang trọng và lịch sự.
4Sự cấm đoán: điều không được phép
Dùng mustn't hoặc can't để nói điều gì bị cấm. Not be allowed to mô tả các quy định, thường do người khác đặt ra.
5Không bắt buộc: điều không cần thiết
Dùng don't have to, don't need to hoặc needn't khi bạn có quyền lựa chọn. Nó KHÔNG có nghĩa là "đừng làm".
6Nói về quá khứ
Must không có dạng quá khứ, nên dùng had to. Với sự cho phép trong quá khứ, dùng was/were allowed to hoặc could.
4So sánh
Người học thường nhầm giữa nghĩa vụ và lời khuyên. Đó là một quy định hay chỉ là một ý hay?
must / have to (nghĩa vụ)
- Điều đó là cần thiết; bạn không thực sự có lựa chọn.
- Dùng cho quy định, luật lệ và bổn phận cá nhân mạnh mẽ.
- Không làm có thể gây ra vấn đề nghiêm trọng.
should / ought to (lời khuyên)
- Đó là ý hay; bạn có thể tự chọn.
- Dùng cho gợi ý và quan điểm.
- Nhẹ nhàng và lịch sự hơn must.
5Lỗi thường gặp
Các động từ khuyết thiếu như must, can và should được theo sau bởi động từ nguyên mẫu không to.
Động từ khuyết thiếu không bao giờ thêm -s, kể cả với he, she hay it.
Động từ khuyết thiếu tạo câu phủ định bằng cách thêm not trực tiếp: must not / mustn't. Không dùng do.
Had better được theo sau bởi động từ nguyên mẫu, không có to.
Mustn't nghĩa là bị cấm. Để nói điều đó không cần thiết, hãy dùng don't have to.
6Mẹo ghi nhớ
💡 Hãy hình dung một thang mức độ: should (ý hay) → had better (cảnh báo) → must / have to (bắt buộc).
💡 Mustn't = đèn đỏ (dừng lại!). Don't have to = đèn xanh có lựa chọn (tùy bạn).
💡 Để nói lịch sự ở chỗ làm, hãy hỏi bằng Could I…? hoặc May I…? thay vì Can I…?
7Kiểm tra nhanh
1. It's raining heavily. You take an umbrella.
2. Tomorrow is a holiday, so we go to work.
3. I open the window? It's very warm in here.
4. Passengers smoke on the plane. It's against the law.
5. Last year, Omar work every Saturday.
