Bỏ qua tới nội dung
B2Ngữ pháp nâng cao· Bài 36/37

Cấu tạo từ (Word Formation): tiền tố và hậu tố

Word Formation (prefixes and suffixes)

1Tổng quan

Cấu tạo từ nghĩa là tạo ra từ mới từ một từ gốc. Bạn thêm tiền tố (prefix) vào đầu từ hoặc hậu tố (suffix) vào cuối từ. Tiền tố thường thay đổi nghĩa của từ, còn hậu tố thường thay đổi từ loại (danh từ, động từ, tính từ, trạng từ). Kỹ năng này giúp bạn mở rộng vốn từ nhanh và hiểu được từ mới khi đọc.

  • Tiền tố đứng trước từ gốc và thay đổi nghĩa của từ: unhappy, rewrite.
  • Hậu tố đứng sau từ gốc và thường thay đổi từ loại: decide → decision.
  • Các tiền tố phủ định (un-, in-, im-, il-, ir-, dis-) không thể dùng thay thế cho nhau. Hãy học chúng cùng với từng từ.
  • Chính tả thường thay đổi khi thêm hậu tố: happy → happiness.
  • Vị trí trong câu cho bạn biết cần dạng từ nào: danh từ, động từ, tính từ hay trạng từ.

2Cấu trúc

Hầu hết các từ mới đều theo một trong những mẫu cấu tạo đơn giản sau.

Tiền tố (đổi nghĩa)
prefix + base word
The instructions were unclear.
Hướng dẫn không rõ ràng.
Hậu tố tạo danh từ
V / Adj + -tion / -ment / -ness / -ity
We need a decision by Friday.
Chúng tôi cần một quyết định trước thứ Sáu.
Hậu tố tạo tính từ
N / V + -ful / -less / -able / -ous / -ive
Thanks, that tip was really useful.
Cảm ơn nhé, mẹo đó thật sự hữu ích.
Hậu tố tạo động từ
Adj / N + -ise (-ize) / -en / -ify
They plan to modernise the office.
Họ dự định hiện đại hóa văn phòng.
Hậu tố tạo trạng từ
Adj + -ly
Please drive carefully.
Xin hãy lái xe cẩn thận.
Kết hợp tiền tố + hậu tố
prefix + base word + suffix
His answer was completely unbelievable.
Câu trả lời của anh ấy hoàn toàn không thể tin nổi.
Các tiền tố thông dụng và ý nghĩa
PrefixMeaningExamples
un-not / oppositeunhappy, unable, unlock
in-notincorrect, inexpensive, informal
im-not (before m, p)impossible, impatient, immature
il-not (before l)illegal, illogical
ir-not (before r)irregular, irresponsible
dis-not / opposite actiondishonest, disagree, disappear
mis-wronglymisunderstand, misspell, mislead
non-not / withoutnon-smoker, non-stop, non-fiction
re-againrewrite, rebuild, reconnect
pre-beforepreview, prepay, pre-order
over-too muchovercook, oversleep, overestimate
under-too little / not enoughunderpaid, undercooked, underestimate
Các hậu tố thông dụng và từ loại mà chúng tạo ra
SuffixWord classExamples
-tion / -sionnouninformation, decision, permission
-mentnounagreement, development, payment
-nessnounkindness, awareness, sadness
-itynounability, security, creativity
-er / -or / -istnoun (person)teacher, actor, scientist
-fuladjective (with)useful, careful, peaceful
-lessadjective (without)useless, careless, homeless
-able / -ibleadjective (can be)reliable, washable, flexible
-ousadjectivedangerous, famous, nervous
-iveadjectivecreative, effective, expensive
-ise (-ize) / -en / -ifyverbmodernise, widen, simplify
-lyadverbquickly, clearly, recently
  • Bỏ -e ở cuối từ trước hậu tố bắt đầu bằng nguyên âm: create → creative, value → valuable. Giữ lại -e trước hậu tố bắt đầu bằng phụ âm: hope → hopeful. Có ngoại lệ, ví dụ: argue → argument.
  • Đổi -y thành -i khi đứng sau phụ âm: happy → happiness, beauty → beautiful.
  • Gấp đôi phụ âm cuối sau nguyên âm ngắn có trọng âm: begin → beginner, forget → forgettable.
  • in- đổi thành im- trước m/p (impossible), thành il- trước l (illegal), thành ir- trước r (irregular).
  • -ful chỉ có một chữ l: careful, helpful. Trạng từ thì có hai chữ l: carefully.
  • Trong tiếng Anh Anh, -ise và -ize đều đúng (organise/organize). Tiếng Anh Mỹ dùng -ize.

3Cách dùng

1Tạo từ trái nghĩa bằng tiền tố phủ định

Dùng un-, in-, im-, il-, ir- hoặc dis- để tạo nghĩa trái ngược cho từ. un- là phổ biến nhất, nhưng mỗi từ chỉ đi với một tiền tố cố định. Hãy tra từ điển khi bạn không chắc.

Sorry, I'm unable to join the call today.
Xin lỗi, hôm nay tôi không thể tham gia cuộc gọi.
Parking here is illegal after 8 a.m.
Đỗ xe ở đây sau 8 giờ sáng là bất hợp pháp.
Kenji and Lara often disagree about design.
Kenji và Lara thường bất đồng về thiết kế.

2Tiền tố chỉ sự lặp lại, thời gian và mức độ

re- nghĩa là lại, lần nữa, pre- nghĩa là trước, và mis- nghĩa là sai, nhầm. over- nghĩa là quá nhiều còn under- nghĩa là không đủ.

Could you rewrite the last paragraph?
Bạn có thể viết lại đoạn cuối được không?
I think we underestimated the cost of the project.
Tôi nghĩ chúng ta đã đánh giá thấp chi phí của dự án.
Amara misunderstood the email and came on Monday.
Amara đã hiểu nhầm email và đến vào thứ Hai.

3Hậu tố tạo danh từ

Thêm -tion, -ment, -ness hoặc -ity vào động từ và tính từ để gọi tên ý tưởng, hành động và phẩm chất. Thêm -er, -or hoặc -ist để nói về người và nghề nghiệp.

The development of the app took two years.
Việc phát triển ứng dụng mất hai năm.
Her kindness made the new staff feel welcome.
Sự tử tế của cô ấy khiến nhân viên mới cảm thấy được chào đón.
Diego works as a data scientist.
Diego làm nhà khoa học dữ liệu.

4Hậu tố tạo tính từ

-ful nghĩa là có và -less nghĩa là không có. -able / -ible nghĩa là có thể được làm. -ous và -ive cũng rất phổ biến.

Don't worry, this spider is completely harmless.
Đừng lo, con nhện này hoàn toàn vô hại.
We need a reliable internet connection.
Chúng tôi cần một kết nối internet đáng tin cậy.
Priya came up with a really creative solution.
Priya đã nghĩ ra một giải pháp thật sự sáng tạo.

5Hậu tố tạo động từ và trạng từ

Thêm -ise/-ize, -en hoặc -ify để tạo động từ có nghĩa làm cho cái gì đó trở nên X hơn. Thêm -ly vào hầu hết tính từ để tạo trạng từ.

The city plans to widen the main road.
Thành phố dự định mở rộng con đường chính.
Can you simplify this chart for the meeting?
Bạn có thể đơn giản hóa biểu đồ này cho cuộc họp không?
She explained the rules very clearly.
Cô ấy giải thích các quy tắc rất rõ ràng.

6Chọn đúng dạng từ trong một họ từ

Một từ gốc có thể có nhiều dạng: succeed, success, successful, successfully. Hãy nhìn vào chỗ trống. Sau mạo từ thường cần danh từ, trước danh từ cần tính từ, và sau động từ thường cần trạng từ.

The launch was a big success.
Buổi ra mắt là một thành công lớn.
Omar is a successful engineer.
Omar là một kỹ sư thành đạt.
They successfully finished the test.
Họ đã hoàn thành bài kiểm tra một cách thành công.

4So sánh

Tiền tố và hậu tố đều tạo ra từ mới, nhưng chúng làm những việc khác nhau.

Tiền tố

  • Đứng ở đầu từ.
  • Thay đổi nghĩa (không, lại, sai, quá nhiều).
  • Từ loại thường giữ nguyên.
The rules are unfair.
Các quy tắc này không công bằng.

Hậu tố

  • Đứng ở cuối từ.
  • Thường thay đổi từ loại (động từ → danh từ, tính từ → trạng từ).
  • Thường kéo theo thay đổi chính tả (bỏ -e, -y → -i).
We talked about fairness at work.
Chúng tôi đã nói về sự công bằng trong công việc.

5Lỗi thường gặp

✗ SaiIt's unpossible to finish this today.
✓ ĐúngIt's impossible to finish this today.

Trước chữ p, tiền tố phủ định là im-, không phải un-.

✗ SaiHe is very honest, not unhonest at all.
✓ ĐúngHe is very honest, not dishonest at all.

Honest đi với dis-. Tiền tố phủ định cố định cho từng từ, nên hãy học chúng cùng nhau.

✗ SaiPlease be carefull with the glasses.
✓ ĐúngPlease be careful with the glasses.

Hậu tố -ful chỉ có một chữ l. Chỉ trạng từ mới có hai chữ l: carefully.

✗ SaiWe have to make a final decide tomorrow.
✓ ĐúngWe have to make a final decision tomorrow.

Sau a final cần một danh từ, nên dùng decision chứ không phải động từ decide.

✗ SaiMoney doesn't always bring happyness.
✓ ĐúngMoney doesn't always bring happiness.

Khi từ kết thúc bằng phụ âm + y, hãy đổi y thành i trước hậu tố.

6Mẹo ghi nhớ

💡 Học từ theo họ từ: hãy ghi create, creation, creative, creatively cùng nhau trong sổ tay.

💡 Dùng 'phép thử chỗ trống': xác định câu cần từ loại nào trước khi chọn hậu tố.

💡 Nhớ mẹo về âm: im- trước m/p, il- trước l, ir- trước r. Như vậy từ sẽ dễ phát âm hơn.

7Kiểm tra nhanh

1. The instructions were  , so nobody could follow them.

2. It is   to park here. You'll get a fine.

3. Her   to stay calm impressed everyone.

4. We need to   the road because traffic is getting worse.

5. I think you   the problem. It's much harder than it looks.