Cấu tạo từ (Word Formation): tiền tố và hậu tố
Word Formation (prefixes and suffixes)
1Tổng quan
Cấu tạo từ nghĩa là tạo ra từ mới từ một từ gốc. Bạn thêm tiền tố (prefix) vào đầu từ hoặc hậu tố (suffix) vào cuối từ. Tiền tố thường thay đổi nghĩa của từ, còn hậu tố thường thay đổi từ loại (danh từ, động từ, tính từ, trạng từ). Kỹ năng này giúp bạn mở rộng vốn từ nhanh và hiểu được từ mới khi đọc.
- Tiền tố đứng trước từ gốc và thay đổi nghĩa của từ: unhappy, rewrite.
- Hậu tố đứng sau từ gốc và thường thay đổi từ loại: decide → decision.
- Các tiền tố phủ định (un-, in-, im-, il-, ir-, dis-) không thể dùng thay thế cho nhau. Hãy học chúng cùng với từng từ.
- Chính tả thường thay đổi khi thêm hậu tố: happy → happiness.
- Vị trí trong câu cho bạn biết cần dạng từ nào: danh từ, động từ, tính từ hay trạng từ.
2Cấu trúc
Hầu hết các từ mới đều theo một trong những mẫu cấu tạo đơn giản sau.
| Prefix | Meaning | Examples |
|---|---|---|
| un- | not / opposite | unhappy, unable, unlock |
| in- | not | incorrect, inexpensive, informal |
| im- | not (before m, p) | impossible, impatient, immature |
| il- | not (before l) | illegal, illogical |
| ir- | not (before r) | irregular, irresponsible |
| dis- | not / opposite action | dishonest, disagree, disappear |
| mis- | wrongly | misunderstand, misspell, mislead |
| non- | not / without | non-smoker, non-stop, non-fiction |
| re- | again | rewrite, rebuild, reconnect |
| pre- | before | preview, prepay, pre-order |
| over- | too much | overcook, oversleep, overestimate |
| under- | too little / not enough | underpaid, undercooked, underestimate |
| Suffix | Word class | Examples |
|---|---|---|
| -tion / -sion | noun | information, decision, permission |
| -ment | noun | agreement, development, payment |
| -ness | noun | kindness, awareness, sadness |
| -ity | noun | ability, security, creativity |
| -er / -or / -ist | noun (person) | teacher, actor, scientist |
| -ful | adjective (with) | useful, careful, peaceful |
| -less | adjective (without) | useless, careless, homeless |
| -able / -ible | adjective (can be) | reliable, washable, flexible |
| -ous | adjective | dangerous, famous, nervous |
| -ive | adjective | creative, effective, expensive |
| -ise (-ize) / -en / -ify | verb | modernise, widen, simplify |
| -ly | adverb | quickly, clearly, recently |
- Bỏ -e ở cuối từ trước hậu tố bắt đầu bằng nguyên âm: create → creative, value → valuable. Giữ lại -e trước hậu tố bắt đầu bằng phụ âm: hope → hopeful. Có ngoại lệ, ví dụ: argue → argument.
- Đổi -y thành -i khi đứng sau phụ âm: happy → happiness, beauty → beautiful.
- Gấp đôi phụ âm cuối sau nguyên âm ngắn có trọng âm: begin → beginner, forget → forgettable.
- in- đổi thành im- trước m/p (impossible), thành il- trước l (illegal), thành ir- trước r (irregular).
- -ful chỉ có một chữ l: careful, helpful. Trạng từ thì có hai chữ l: carefully.
- Trong tiếng Anh Anh, -ise và -ize đều đúng (organise/organize). Tiếng Anh Mỹ dùng -ize.
3Cách dùng
1Tạo từ trái nghĩa bằng tiền tố phủ định
Dùng un-, in-, im-, il-, ir- hoặc dis- để tạo nghĩa trái ngược cho từ. un- là phổ biến nhất, nhưng mỗi từ chỉ đi với một tiền tố cố định. Hãy tra từ điển khi bạn không chắc.
2Tiền tố chỉ sự lặp lại, thời gian và mức độ
re- nghĩa là lại, lần nữa, pre- nghĩa là trước, và mis- nghĩa là sai, nhầm. over- nghĩa là quá nhiều còn under- nghĩa là không đủ.
3Hậu tố tạo danh từ
Thêm -tion, -ment, -ness hoặc -ity vào động từ và tính từ để gọi tên ý tưởng, hành động và phẩm chất. Thêm -er, -or hoặc -ist để nói về người và nghề nghiệp.
4Hậu tố tạo tính từ
-ful nghĩa là có và -less nghĩa là không có. -able / -ible nghĩa là có thể được làm. -ous và -ive cũng rất phổ biến.
5Hậu tố tạo động từ và trạng từ
Thêm -ise/-ize, -en hoặc -ify để tạo động từ có nghĩa làm cho cái gì đó trở nên X hơn. Thêm -ly vào hầu hết tính từ để tạo trạng từ.
6Chọn đúng dạng từ trong một họ từ
Một từ gốc có thể có nhiều dạng: succeed, success, successful, successfully. Hãy nhìn vào chỗ trống. Sau mạo từ thường cần danh từ, trước danh từ cần tính từ, và sau động từ thường cần trạng từ.
4So sánh
Tiền tố và hậu tố đều tạo ra từ mới, nhưng chúng làm những việc khác nhau.
Tiền tố
- Đứng ở đầu từ.
- Thay đổi nghĩa (không, lại, sai, quá nhiều).
- Từ loại thường giữ nguyên.
Hậu tố
- Đứng ở cuối từ.
- Thường thay đổi từ loại (động từ → danh từ, tính từ → trạng từ).
- Thường kéo theo thay đổi chính tả (bỏ -e, -y → -i).
5Lỗi thường gặp
Trước chữ p, tiền tố phủ định là im-, không phải un-.
Honest đi với dis-. Tiền tố phủ định cố định cho từng từ, nên hãy học chúng cùng nhau.
Hậu tố -ful chỉ có một chữ l. Chỉ trạng từ mới có hai chữ l: carefully.
Sau a final cần một danh từ, nên dùng decision chứ không phải động từ decide.
Khi từ kết thúc bằng phụ âm + y, hãy đổi y thành i trước hậu tố.
6Mẹo ghi nhớ
💡 Học từ theo họ từ: hãy ghi create, creation, creative, creatively cùng nhau trong sổ tay.
💡 Dùng 'phép thử chỗ trống': xác định câu cần từ loại nào trước khi chọn hậu tố.
💡 Nhớ mẹo về âm: im- trước m/p, il- trước l, ir- trước r. Như vậy từ sẽ dễ phát âm hơn.
7Kiểm tra nhanh
1. The instructions were , so nobody could follow them.
2. It is to park here. You'll get a fine.
3. Her to stay calm impressed everyone.
4. We need to the road because traffic is getting worse.
5. I think you the problem. It's much harder than it looks.
