İçeriğe geç
B1Temel dilbilgisi (A1–A2)· Ders 28/54

Deyimsel Fiiller (Phrasal Verbs)

Phrasal verbs

1Genel bakış

Deyimsel fiil (phrasal verb), bir fiil ile up, off, out, on gibi küçük bir sözcüğün (parçacık / particle) birleşiminden oluşur. İkisi bir araya gelince çoğu zaman yepyeni bir anlam kazanır; örneğin give up \"pes etmek\" demektir. Günlük konuşma ve yazı dilinde sürekli kullanılırlar. İşin zor kısmı sözcük sırasıdır: nesne nereye gelecek?

  • Deyimsel fiil = fiil + parçacık (+ bazen bir edat): get up, turn off, look forward to.
  • Anlamı çoğu zaman ana fiilin tek başına taşıdığı anlamdan farklıdır.
  • Bazı deyimsel fiiller nesne almaz: The car broke down. (Araba bozuldu.)
  • Ayrılabilen (separable) fiiller: isim nesne parçacıktan önce de sonra da gelebilir, ama zamir mutlaka ortaya girer (turn it off).
  • Ayrılamayan (inseparable) ve üç parçalı fiillerde nesne her zaman en sona gelir (look after the kids).

2Yapı

Deyimsel fiiller de normal fiiller gibi zamana göre çekimlenir. Sadece fiil kısmı değişir, parçacık aynı kalır.

Olumlu
S + V + particle (+ O)
Maya gets up at six every day.
Maya her gün altıda kalkar.
Olumsuz
S + don't/didn't + V + particle (+ O)
We didn't give up.
Biz pes etmedik.
Soru
Do/Did + S + V + particle (+ O)?
Did you turn off the lights?
Işıkları kapattın mı?
Ayrılabilen + isim
S + V + particle + N / S + V + N + particle
Please put on your coat. / Please put your coat on.
Lütfen montunu giy. / Lütfen montunu giy (iki sıralama da doğrudur).
Ayrılabilen + zamir
S + V + it/them/him/her + particle
Your coat is on the chair. Please put it on.
Montun sandalyenin üstünde. Lütfen onu giy.
Ayrılamayan / üç parçalı
S + V + particle (+ preposition) + O
Kenji looks after his little sister.
Kenji küçük kız kardeşine bakar.
Sık kullanılan deyimsel fiiller ve türleri
Phrasal verbMeaningTypeExample
get upleave your bedno objectI get up early.
break downstop working (machine)no objectThe bus broke down.
turn on / offstart / stop a deviceseparableTurn it off, please.
pick upcollect someone / somethingseparableI'll pick you up at 8.
fill incomplete a formseparableFill this form in.
give upstop doing / tryingseparableDon't give it up.
look aftertake care ofinseparableShe looks after her dad.
come acrossfind by chanceinseparableI came across an old photo.
get onenter a bus / traininseparableWe got on the train.
look forward tobe happy about a future eventthree-partI look forward to the trip.
run out ofhave no more leftthree-partWe ran out of milk.
get on withhave a good relationshipthree-partAna gets on with her boss.
  • Zaman için yalnızca fiili değiştir: get up → got up, give up → has given up.
  • Bir deyimsel fiilin birden çok anlamı olabilir: take off = kıyafet çıkarmak ya da (uçak) havalanmak.
  • İyi sözlükler türü belirtir. turn sth off (ayrılabilen) ya da look after sb (ayrılamayan) gibi kalıplara bak.

3Kullanımı

1Nesne almayan deyimsel fiiller

Bazı deyimsel fiiller nesneye ihtiyaç duymaz; parçacıktan sonra hiçbir şey gelmez.

What time do you usually wake up?
Genelde saat kaçta uyanırsın?
My laptop broke down this morning.
Dizüstü bilgisayarım bu sabah bozuldu.
Lucas grew up in a small town.
Lucas küçük bir kasabada büyüdü.

2İsim nesneyle ayrılabilen fiiller

Nesne isim olduğunda onu parçacıktan sonra da fiille parçacığın arasına da koyabilirsin. İkisi de doğrudur.

Can you turn down the music? / Can you turn the music down?
Müziğin sesini kısar mısın? (iki sıralama da doğrudur)
Priya filled in the application form.
Priya başvuru formunu doldurdu.
Please take your shoes off at the door.
Lütfen ayakkabılarını kapıda çıkar.

3Zamir nesneyle ayrılabilen fiiller

Nesne zamir olduğunda (it, them, him, her, me, you, us), zamir mutlaka fiille parçacığın arasına girer.

The TV is too loud. Can you turn it down?
Televizyonun sesi çok yüksek. Sesini kısar mısın?
I'll pick you up from the station.
Seni istasyondan alırım.
These are your keys. Don't lose them… and put them away!
Bunlar senin anahtarların. Onları kaybetme… ve onları yerine kaldır!

4Ayrılamayan fiiller

Bu fiillerde nesne, zamir olsa bile her zaman parçacıktan sonra gelir.

Who looks after your dog when you travel?
Sen seyahatteyken köpeğine kim bakıyor?
I ran into Omar at the supermarket.
Süpermarkette Omar'a rastladım.
Hurry, the bus is here. Let's get on it.
Acele et, otobüs geldi. Hadi binelim.

5Üç parçalı deyimsel fiiller

Bazı deyimsel fiiller bir fiil, bir parçacık ve bir edattan oluşur. Üçünü de birlikte tut, nesneyi sona koy.

We've run out of coffee.
Kahvemiz bitti.
I look forward to meeting you.
Sizinle tanışmayı dört gözle bekliyorum.
Sofia can't put up with the noise anymore.
Sofia gürültüye artık katlanamıyor.

4Karşılaştırma

Deyimsel fiillerdeki en büyük soru şudur: bu fiili ayırabilir miyim? İki ana türü karşılaştıralım. (depend on gibi basit fiil + edat ikilileri için Fiiller + Edatlar dersine bak.)

Ayrılabilen (turn off, pick up, give up)

  • İsim nesne parçacıktan önce de sonra da gelebilir.
  • Zamir mutlaka ortaya girer.
  • Genellikle nesnelere ya da kişilere yönelik eylemleri anlatan geçişli fiillerdir.
Turn off the oven. → Turn it off.
Fırını kapat. → Onu kapat.

Ayrılamayan (look after, get on, run out of)

  • Fiil ile parçacığı asla ayırma.
  • İsimler de zamirler de sona gelir.
  • Bütün üç parçalı deyimsel fiiller ayrılamayan türdendir.
Look after the baby. → Look after her.
Bebeğe bak. → Ona bak.

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışIt's cold in here. Can you turn off it?
✓ DoğruIt's cold in here. Can you turn it off?

Ayrılabilen bir deyimsel fiilde zamir mutlaka fiille parçacığın arasına girer.

✗ YanlışI'll pick up you at seven.
✓ DoğruI'll pick you up at seven.

Pick up ayrılabilen bir fiildir, bu yüzden you zamiri ortaya gelir.

✗ YanlışShe looks her grandmother after.
✓ DoğruShe looks after her grandmother.

Look after ayrılamayan bir fiildir; nesne her zaman parçacıktan sonra gelir.

✗ YanlışWe ran out milk.
✓ DoğruWe ran out of milk.

Run out of üç parçalı bir fiildir; of edatını düşürme.

✗ YanlışI look forward to see you.
✓ DoğruI look forward to seeing you.

Look forward to kalıbındaki to bir edattır; bu yüzden ardından isim ya da -ing almış bir fiil gelir.

6İpuçları

💡 Her deyimsel fiili kısa bir örnek ve türüyle birlikte öğren: turn sth off ya da look after sb gibi. sth / sb nerede duruyorsa nesne de oraya gelir.

💡 Aklında kalsın diye zamir kuralı: Turn it off, pick me up, put them on. Kısa zamirler hep ortada durur.

💡 Deyimsel fiilleri konuya göre grupla (sabah rutini: wake up, get up, put on; seyahat: get on, set off, check in). Böylece akılda kalmaları kolaylaşır.

7Hızlı test

1. These are your gloves. Please  .

2. Can you   my cat while I'm on holiday?

3. We can't make a cake. We've   eggs.

4. Which sentence is NOT correct?

5. I'm looking forward to   my cousins next week.