Deyimsel Fiiller (Phrasal Verbs)
Phrasal verbs
1Genel bakış
Deyimsel fiil (phrasal verb), bir fiil ile up, off, out, on gibi küçük bir sözcüğün (parçacık / particle) birleşiminden oluşur. İkisi bir araya gelince çoğu zaman yepyeni bir anlam kazanır; örneğin give up \"pes etmek\" demektir. Günlük konuşma ve yazı dilinde sürekli kullanılırlar. İşin zor kısmı sözcük sırasıdır: nesne nereye gelecek?
- Deyimsel fiil = fiil + parçacık (+ bazen bir edat): get up, turn off, look forward to.
- Anlamı çoğu zaman ana fiilin tek başına taşıdığı anlamdan farklıdır.
- Bazı deyimsel fiiller nesne almaz: The car broke down. (Araba bozuldu.)
- Ayrılabilen (separable) fiiller: isim nesne parçacıktan önce de sonra da gelebilir, ama zamir mutlaka ortaya girer (turn it off).
- Ayrılamayan (inseparable) ve üç parçalı fiillerde nesne her zaman en sona gelir (look after the kids).
2Yapı
Deyimsel fiiller de normal fiiller gibi zamana göre çekimlenir. Sadece fiil kısmı değişir, parçacık aynı kalır.
| Phrasal verb | Meaning | Type | Example |
|---|---|---|---|
| get up | leave your bed | no object | I get up early. |
| break down | stop working (machine) | no object | The bus broke down. |
| turn on / off | start / stop a device | separable | Turn it off, please. |
| pick up | collect someone / something | separable | I'll pick you up at 8. |
| fill in | complete a form | separable | Fill this form in. |
| give up | stop doing / trying | separable | Don't give it up. |
| look after | take care of | inseparable | She looks after her dad. |
| come across | find by chance | inseparable | I came across an old photo. |
| get on | enter a bus / train | inseparable | We got on the train. |
| look forward to | be happy about a future event | three-part | I look forward to the trip. |
| run out of | have no more left | three-part | We ran out of milk. |
| get on with | have a good relationship | three-part | Ana gets on with her boss. |
- Zaman için yalnızca fiili değiştir: get up → got up, give up → has given up.
- Bir deyimsel fiilin birden çok anlamı olabilir: take off = kıyafet çıkarmak ya da (uçak) havalanmak.
- İyi sözlükler türü belirtir. turn sth off (ayrılabilen) ya da look after sb (ayrılamayan) gibi kalıplara bak.
3Kullanımı
1Nesne almayan deyimsel fiiller
Bazı deyimsel fiiller nesneye ihtiyaç duymaz; parçacıktan sonra hiçbir şey gelmez.
2İsim nesneyle ayrılabilen fiiller
Nesne isim olduğunda onu parçacıktan sonra da fiille parçacığın arasına da koyabilirsin. İkisi de doğrudur.
3Zamir nesneyle ayrılabilen fiiller
Nesne zamir olduğunda (it, them, him, her, me, you, us), zamir mutlaka fiille parçacığın arasına girer.
4Ayrılamayan fiiller
Bu fiillerde nesne, zamir olsa bile her zaman parçacıktan sonra gelir.
5Üç parçalı deyimsel fiiller
Bazı deyimsel fiiller bir fiil, bir parçacık ve bir edattan oluşur. Üçünü de birlikte tut, nesneyi sona koy.
4Karşılaştırma
Deyimsel fiillerdeki en büyük soru şudur: bu fiili ayırabilir miyim? İki ana türü karşılaştıralım. (depend on gibi basit fiil + edat ikilileri için Fiiller + Edatlar dersine bak.)
Ayrılabilen (turn off, pick up, give up)
- İsim nesne parçacıktan önce de sonra da gelebilir.
- Zamir mutlaka ortaya girer.
- Genellikle nesnelere ya da kişilere yönelik eylemleri anlatan geçişli fiillerdir.
Ayrılamayan (look after, get on, run out of)
- Fiil ile parçacığı asla ayırma.
- İsimler de zamirler de sona gelir.
- Bütün üç parçalı deyimsel fiiller ayrılamayan türdendir.
5Sık yapılan hatalar
Ayrılabilen bir deyimsel fiilde zamir mutlaka fiille parçacığın arasına girer.
Pick up ayrılabilen bir fiildir, bu yüzden you zamiri ortaya gelir.
Look after ayrılamayan bir fiildir; nesne her zaman parçacıktan sonra gelir.
Run out of üç parçalı bir fiildir; of edatını düşürme.
Look forward to kalıbındaki to bir edattır; bu yüzden ardından isim ya da -ing almış bir fiil gelir.
6İpuçları
💡 Her deyimsel fiili kısa bir örnek ve türüyle birlikte öğren: turn sth off ya da look after sb gibi. sth / sb nerede duruyorsa nesne de oraya gelir.
💡 Aklında kalsın diye zamir kuralı: Turn it off, pick me up, put them on. Kısa zamirler hep ortada durur.
💡 Deyimsel fiilleri konuya göre grupla (sabah rutini: wake up, get up, put on; seyahat: get on, set off, check in). Böylece akılda kalmaları kolaylaşır.
7Hızlı test
1. These are your gloves. Please .
2. Can you my cat while I'm on holiday?
3. We can't make a cake. We've eggs.
4. Which sentence is NOT correct?
5. I'm looking forward to my cousins next week.
