İçeriğe geç
B2İleri dilbilgisi (B2–C1)· Ders 24/37

Ettirgen yapı (Causative): have/get something done, make/let

Causative: have/get something done, make/let

1Genel bakış

Ettirgen yapılar (Causative), bir işi kişinin kendisinin yapmadığını, o işin yapılmasına sebep olduğunu ya da onu başkasına yaptırdığını gösterir. Hizmetler ve başımıza gelen olumsuz olaylar için have/get something done kullanılır. Birine görev vermek, ikna etmek, zorlamak veya izin vermek için ise have/get/make/let + kişi + fiil yapısı kullanılır.

  • have/get + nesne + V3: işi senin yerine başkası yapar (I had my car washed – arabamı yıkattım).
  • have + kişi + V ve get + kişi + to V: birine iş verirsin ya da onu ikna edersin.
  • make + kişi + V: birini bir şeyi yapmaya zorlarsın (to kullanılmaz).
  • let + kişi + V: birine izin verirsin (to kullanılmaz).
  • Zaman (tense) yalnızca have veya get üzerinde gösterilir; ikinci fiil hep V3, yalın fiil ya da to V olarak kalır.

2Yapı

Zaman eki/yardımcı fiil ettirgen fiilin üzerindedir ve nesne her zaman ikinci fiilden önce gelir.

Olumlu (hizmet)
S + have/get + O + V3
I had my hair cut yesterday.
Dün saçımı kestirdim.
Olumsuz (hizmet)
S + don't/didn't + have/get + O + V3
We didn't get the car serviced last month.
Geçen ay arabanın bakımını yaptırmadık.
Soru (hizmet)
Do/Did + S + have/get + O + V3?
Did you have your eyes tested?
Gözlerini muayene ettirdin mi?
have + kişi
S + have + person + V
Amara had her assistant book a meeting room.
Amara asistanına bir toplantı odası ayırttı.
get + kişi
S + get + person + to V
I finally got my brother to help me move.
Sonunda kardeşimi taşınmama yardım etmeye ikna ettim.
make + kişi
S + make + person + V
The coach made us run an extra lap.
Antrenör bize fazladan bir tur koşturdu.
let + kişi
S + let + person + V
My manager let me work from home on Fridays.
Müdürüm cumaları evden çalışmama izin verdi.
Ettirgen yapılara genel bakış
StructurePatternMeaningExample
have something donehave + O + V3a service / bad experienceShe had her laptop fixed.
get something doneget + O + V3a service (informal) / finish a taskWe got the house painted.
have someone dohave + person + Varrange / instructI'll have Leo call you back.
get someone to doget + person + to VpersuadeShe got Ken to drive her home.
make someone domake + person + Vforce / causeThe film made me cry.
let someone dolet + person + VallowThey let us park here.
be made to dobe made + to Vpassive of makeHe was made to apologise.
be allowed to dobe allowed + to Vpassive meaning of letWe were allowed to stay.
  • Sözcük sırası çok önemli: I had my bike repaired (bisikletimi tamir ettirdim) ile I had repaired my bike (past perfect: onu kendim tamir etmiştim) farklı anlamlara gelir.
  • Edilgen (passive) kullanımda make fiili to ister: We were made to wait for an hour. (Bir saat bekletildik.)
  • let normalde edilgen yapıda kullanılmaz. Onun yerine be allowed to denir: We were allowed to leave early.
  • get something done, have something done yapısına göre biraz daha günlük/samimidir. İkisi de konuşmada çok yaygındır.

3Kullanımı

1Hizmetler: işi senin yerine başkası yapar

Bir işi bir profesyonele para ödeyerek ya da ayarlayarak yaptırdığında have/get + nesne + V3 kullan. Vurgu, işi kimin yaptığında değil sonuçtadır.

I need to get my phone screen replaced.
Telefonumun ekranını değiştirtmem gerekiyor.
Mei is having her flat redecorated this week.
Mei bu hafta dairesini yeniden dekore ettiriyor.
Where do you have your suits cleaned?
Takım elbiselerini nerede temizletiyorsun?

2Başa gelen olumsuz olaylar

Sana ya da eşyalarına kötü bir şey olduğunu anlatmak için have + nesne + V3 kullan. Bunu sen ayarlamazsın; olay kendiliğinden başına gelir.

Ravi had his wallet stolen on the train.
Ravi'nin trende cüzdanı çalındı.
We had our flight cancelled at the last minute.
Son dakikada uçuşumuz iptal edildi.

3Görev verme veya ikna etme: have/get someone to do

Birine (çoğunlukla iş yerinde) bir görev verdiğinde have + kişi + V kullan. Birini uğraşarak ikna ettiğinde ise get + kişi + to V kullan.

I'll have the receptionist send you the details.
Ayrıntıları resepsiyonistle sana gönderteceğim.
Lucas got his neighbour to water the plants.
Lucas komşusunu bitkileri sulamaya ikna etti.
Can you get Sofia to check these figures?
Sofia'ya bu rakamları kontrol ettirebilir misin?

4Zorlama veya sebep olma: make someone do

Karşı tarafın seçme şansı yoksa make + kişi + V kullan. Bu yapı aynı zamanda bir şeyin bir duyguya ya da tepkiye yol açtığını da anlatır.

The teacher made us rewrite the essay.
Öğretmen bize kompozisyonu yeniden yazdırdı.
That story always makes me laugh.
O hikâye beni her zaman güldürür.
Don't make me repeat myself!
Aynı şeyi bana tekrar söyletme!

5İzin verme: let someone do

İzin vermek ya da izni anlatmak için let + kişi + V kullan. Let me… aynı zamanda yardım teklif etmenin kibar bir yoludur.

Her parents let her travel alone at sixteen.
Ailesi on altı yaşındayken tek başına seyahat etmesine izin verdi.
Let me carry that bag for you.
O çantayı senin için ben taşıyayım.

6Bir işi bitirme: get something done

get + nesne + V3 yapısı, bir işi kendin tamamlamayı başardığın anlamına da gelebilir. Günlük konuşmada çok yaygındır.

I want to get this report finished before lunch.
Bu raporu öğle yemeğinden önce bitirmek istiyorum.
We got everything packed in an hour.
Her şeyi bir saatte toplayıp bitirdik.

4Karşılaştırma

make ve let aynı kalıbı kullanır ama anlamları birbirinin tam tersidir.

make + kişi + V

  • Kişi bunu yapmak zorundadır; seçme şansı yoktur.
  • Edilgen hâli: be made to do.
  • Duygular için de kullanılır: make someone smile (birini gülümsetmek).
My boss made me stay late.
Patronum beni geç saate kadar çalıştırdı.

let + kişi + V

  • Kişi bunu yapabilir; izni vardır.
  • Edilgeni yoktur: be allowed to do kullanılır.
  • Let me… kibarca yardım teklif eder.
My boss let me leave early.
Patronum erken çıkmama izin verdi.

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışI cut my hair yesterday. (at the hairdresser's)
✓ DoğruI had my hair cut yesterday.

İşi bir profesyonel yaptıysa ettirgen yapı gerekir; I cut my hair saçını kendi kestiğin anlamına gelir.

✗ YanlışShe made me to wait outside.
✓ DoğruShe made me wait outside.

Etken kullanımda make fiilinden sonra to almayan yalın fiil (bare infinitive) gelir.

✗ YanlışMy parents let me to stay out late.
✓ DoğruMy parents let me stay out late.

let fiilinden sonra her zaman yalın fiil gelir, to kullanılmaz.

✗ YanlışI got the mechanic fix my car.
✓ DoğruI got the mechanic to fix my car.

have + kişi yapısının aksine, get + kişi yapısı to + fiil ister.

✗ YanlışWe were let to use dictionaries.
✓ DoğruWe were allowed to use dictionaries.

let normalde edilgen yapıda kullanılmaz; onun yerine be allowed to denir.

6İpuçları

💡 Şu sırayı aklında tut: önce nesne, sonra V3 – have [the car] [washed]. V3 doğrudan have fiilinden sonra geliyorsa bu ettirgen değil, past perfect'tir.

💡 Kuralın istisnasını unutma: get to ister (get someone to do), ama have, make, let istemez.

💡 Kendine sor: eylemi kim yaptı? Sen yapmadıysan büyük olasılıkla ettirgen yapı en doğal seçenektir.

7Hızlı test

1. We had   last month.

2. The teacher made us   the essay again.

3. Can you get Tom   the report before Friday?

4. Ravi   his wallet stolen on the train.

5. We   to use our phones during the exam.