Ettirgen yapı (Causative): have/get something done, make/let
Causative: have/get something done, make/let
1Genel bakış
Ettirgen yapılar (Causative), bir işi kişinin kendisinin yapmadığını, o işin yapılmasına sebep olduğunu ya da onu başkasına yaptırdığını gösterir. Hizmetler ve başımıza gelen olumsuz olaylar için have/get something done kullanılır. Birine görev vermek, ikna etmek, zorlamak veya izin vermek için ise have/get/make/let + kişi + fiil yapısı kullanılır.
- have/get + nesne + V3: işi senin yerine başkası yapar (I had my car washed – arabamı yıkattım).
- have + kişi + V ve get + kişi + to V: birine iş verirsin ya da onu ikna edersin.
- make + kişi + V: birini bir şeyi yapmaya zorlarsın (to kullanılmaz).
- let + kişi + V: birine izin verirsin (to kullanılmaz).
- Zaman (tense) yalnızca have veya get üzerinde gösterilir; ikinci fiil hep V3, yalın fiil ya da to V olarak kalır.
2Yapı
Zaman eki/yardımcı fiil ettirgen fiilin üzerindedir ve nesne her zaman ikinci fiilden önce gelir.
| Structure | Pattern | Meaning | Example |
|---|---|---|---|
| have something done | have + O + V3 | a service / bad experience | She had her laptop fixed. |
| get something done | get + O + V3 | a service (informal) / finish a task | We got the house painted. |
| have someone do | have + person + V | arrange / instruct | I'll have Leo call you back. |
| get someone to do | get + person + to V | persuade | She got Ken to drive her home. |
| make someone do | make + person + V | force / cause | The film made me cry. |
| let someone do | let + person + V | allow | They let us park here. |
| be made to do | be made + to V | passive of make | He was made to apologise. |
| be allowed to do | be allowed + to V | passive meaning of let | We were allowed to stay. |
- Sözcük sırası çok önemli: I had my bike repaired (bisikletimi tamir ettirdim) ile I had repaired my bike (past perfect: onu kendim tamir etmiştim) farklı anlamlara gelir.
- Edilgen (passive) kullanımda make fiili to ister: We were made to wait for an hour. (Bir saat bekletildik.)
- let normalde edilgen yapıda kullanılmaz. Onun yerine be allowed to denir: We were allowed to leave early.
- get something done, have something done yapısına göre biraz daha günlük/samimidir. İkisi de konuşmada çok yaygındır.
3Kullanımı
1Hizmetler: işi senin yerine başkası yapar
Bir işi bir profesyonele para ödeyerek ya da ayarlayarak yaptırdığında have/get + nesne + V3 kullan. Vurgu, işi kimin yaptığında değil sonuçtadır.
2Başa gelen olumsuz olaylar
Sana ya da eşyalarına kötü bir şey olduğunu anlatmak için have + nesne + V3 kullan. Bunu sen ayarlamazsın; olay kendiliğinden başına gelir.
3Görev verme veya ikna etme: have/get someone to do
Birine (çoğunlukla iş yerinde) bir görev verdiğinde have + kişi + V kullan. Birini uğraşarak ikna ettiğinde ise get + kişi + to V kullan.
4Zorlama veya sebep olma: make someone do
Karşı tarafın seçme şansı yoksa make + kişi + V kullan. Bu yapı aynı zamanda bir şeyin bir duyguya ya da tepkiye yol açtığını da anlatır.
5İzin verme: let someone do
İzin vermek ya da izni anlatmak için let + kişi + V kullan. Let me… aynı zamanda yardım teklif etmenin kibar bir yoludur.
6Bir işi bitirme: get something done
get + nesne + V3 yapısı, bir işi kendin tamamlamayı başardığın anlamına da gelebilir. Günlük konuşmada çok yaygındır.
4Karşılaştırma
make ve let aynı kalıbı kullanır ama anlamları birbirinin tam tersidir.
make + kişi + V
- Kişi bunu yapmak zorundadır; seçme şansı yoktur.
- Edilgen hâli: be made to do.
- Duygular için de kullanılır: make someone smile (birini gülümsetmek).
let + kişi + V
- Kişi bunu yapabilir; izni vardır.
- Edilgeni yoktur: be allowed to do kullanılır.
- Let me… kibarca yardım teklif eder.
5Sık yapılan hatalar
İşi bir profesyonel yaptıysa ettirgen yapı gerekir; I cut my hair saçını kendi kestiğin anlamına gelir.
Etken kullanımda make fiilinden sonra to almayan yalın fiil (bare infinitive) gelir.
let fiilinden sonra her zaman yalın fiil gelir, to kullanılmaz.
have + kişi yapısının aksine, get + kişi yapısı to + fiil ister.
let normalde edilgen yapıda kullanılmaz; onun yerine be allowed to denir.
6İpuçları
💡 Şu sırayı aklında tut: önce nesne, sonra V3 – have [the car] [washed]. V3 doğrudan have fiilinden sonra geliyorsa bu ettirgen değil, past perfect'tir.
💡 Kuralın istisnasını unutma: get to ister (get someone to do), ama have, make, let istemez.
💡 Kendine sor: eylemi kim yaptı? Sen yapmadıysan büyük olasılıkla ettirgen yapı en doğal seçenektir.
7Hızlı test
1. We had last month.
2. The teacher made us the essay again.
3. Can you get Tom the report before Friday?
4. Ravi his wallet stolen on the train.
5. We to use our phones during the exam.
