İçeriğe geç
C1İleri dilbilgisi (B2–C1)· Ders 28/37

Vurgu Cümleleri / Yarık Cümleler (Cleft Sentences: It is… that, What I need is…)

Cleft Sentences (It is… that, What I need is…)

1Genel bakış

Yarık cümle (cleft sentence), tek bir basit cümleyi ikiye bölerek bilginin tek bir parçasını ışık altına almanı sağlar. it-cleft yapısını (It was Leo that…) ve wh-cleft yapısını (What I need is…) bir yanlışı düzeltmek, karşıtlık kurmak, merak uyandırmak ya da önemli bir noktayı öne çıkarmak için kullanırız. Hem konuşmada hem de resmî yazıda sık görülür.

  • It-cleft: It + be + vurgulanan öğe + that/who + cümlenin geri kalanı.
  • Wh-cleft: What + yan cümle + be + vurgulanan öğe. Yeni veya önemli bilgi sona gelir.
  • Bir eylemi vurgulamak için What + S + do + be + (to) V kalıbını kullan.
  • All, the thing, the reason, the place ve the person sözcükleri what yerine geçebilir.
  • It was not until… that… kalıbı, bir şeyin nihayet gerçekleştiği anı vurgular.

2Yapı

"Nadia fixed the printer" gibi basit bir cümleden yola çık ve hangi bölümü öne çıkarmak istediğine karar ver.

It-cleft (olumlu)
It + be + focus + that/who + clause
It was Nadia who fixed the printer.
Yazıcıyı tamir eden Nadia'ydı.
It-cleft (olumsuz)
It + be + not + focus + that/who + clause
It isn't the price that worries me.
Beni endişelendiren şey fiyat değil.
It-cleft (soru)
Be + it + focus + that/who + clause?
Was it Kenji who sent the invitation?
Daveti gönderen Kenji miydi?
Wh-cleft
What + S + V + be + focus
What I need is a longer deadline.
İhtiyacım olan şey daha uzun bir süre.
Wh-cleft (eylem vurgusu)
What + S + do + be + (to) V
What she did was call the supplier directly.
Onun yaptığı şey doğrudan tedarikçiyi aramak oldu.
Ters çevrilmiş wh-cleft
Focus + be + what + S + V
A quiet room is what we need.
Sessiz bir oda, ihtiyacımız olan şey.
Doğru vurgu kalıbını seçme
Focus onCleft frameExample
a personIt is/was … who/that …It was my manager who suggested it.
a thingWhat … is/was …What surprised me was the cost.
an actionWhat … do/did is/was (to) …What we did was book a later flight.
an eventWhat happened was (that) …What happened was that the train broke down.
a placeThe place (where) … is/was …The place I'd love to visit is Patagonia.
a timeIt was … that … / The day … was …It was on Friday that the results came out.
a reasonThe reason (why) … is that …The reason I left is that the commute was too long.
the only thingAll (that) … is/was …All I want is a good night's sleep.
  • It-cleft yapısında insanlar için who ya da that; nesneler, yerler ve zamanlar için that kullanılır. Which burada çok nadirdir.
  • be fiilinin zamanı genellikle olayın zamanına uyar: It is you who… (şimdi), It was in 2020 that… (geçmiş).
  • What… do/did is/was kalıbından sonra en yaygın kullanım yalın (bare) mastardır, ama to + V de doğrudur: What he did was (to) apologise.
  • Wh- ile başlayan yan cümle normal sözcük sırasını korur; soru devrikliği olmaz: what she said, what did she say değil.

3Kullanımı

1Düzeltme ve karşıtlık kurma (it-cleft)

"Şu değil, bu" demek istediğinde it-cleft kullan. Yanlış bir bilgiyi düzeltmek için çok yaygındır ve sıklıkla not ile birlikte gelir.

It was Amira who found the error, not me.
Hatayı bulan Amira'ydı, ben değil.
It's the second paragraph that needs rewriting, not the first.
Yeniden yazılması gereken ikinci paragraf, birincisi değil.
It wasn't the weather that delayed us. It was the traffic.
Bizi geciktiren hava değildi. Trafikti.

2Asıl noktayı öne çıkarma (wh-cleft)

Wh-cleft, sona gelen önemli bilgiden önce kısa bir bekleyiş yaratır. Sunumlarda, e-postalarda ve tartışmalarda çok doğal durur.

What we need is a clearer plan for next quarter.
İhtiyacımız olan şey gelecek çeyrek için daha net bir plan.
What I like about this city is how green it is.
Bu şehirde sevdiğim şey ne kadar yeşil olduğu.
What worries me is the lack of feedback.
Beni endişelendiren şey geri bildirim eksikliği.

3Eylemleri ve olayları vurgulama

Bir eylemi öne çıkarmak için What + S + do + be kalıbını kullan. Bir olayı anlatmak için ise What happened was (that)… kalıbını kullan.

What he did was reply to every customer personally.
Onun yaptığı şey her müşteriye bizzat yanıt vermek oldu.
What you should do is save a backup first.
Yapman gereken şey önce bir yedek kaydetmek.
What happened was that the server crashed during the update.
Olan şu oldu: güncelleme sırasında sunucu çöktü.

4What yerine kullanılanlar: all, the thing, the reason, the place

Bu kalıplar wh-cleft gibi çalışır ama daha belirgindir. All (that) "tek şey" anlamına gelir.

All I asked for was a short break.
Tek istediğim kısa bir moladı.
The reason I called is that the meeting has moved.
Aramamın sebebi toplantının ertelenmiş olması.
The thing that impressed me most was her patience.
Beni en çok etkileyen şey onun sabrıydı.

5Zamanı vurgulama: It was not until… that…

Bu kalıp, bir şeyin beklenenden geç ya da ancak belli bir andan sonra gerçekleştiğini gösterir. It's only when… that… da benzer şekilde çalışır.

It wasn't until Sofia moved abroad that she learned to cook.
Sofia ancak yurt dışına taşındığında yemek yapmayı öğrendi.
It was only when I read the contract that I saw the problem.
Sorunu ancak sözleşmeyi okuduğumda fark ettim.

6Özetleme (ters çevrilmiş wh-cleft)

Bir noktayı özetlemek ya da onaylamak için vurgulanan öğeyi başa, what… bölümünü sona koy. That's what… konuşmada çok yaygındır.

Flexible hours are what most staff want.
Esnek çalışma saatleri, çalışanların çoğunun istediği şey.
That's exactly what I meant.
Tam da kastettiğim buydu.
This is where we usually have lunch.
Burası genelde öğle yemeği yediğimiz yer.

4Karşılaştırma

Her iki yapı da vurgu katar ama farklı çalışır. (do/does/did ile vurgu ve öğeyi başa alma için bkz. Emphasis and Fronting.)

It-cleft

  • Vurgulanan öğe erken gelir, hemen It is/was sonrasında.
  • Karşıtlık ve düzeltme için idealdir: X, Y değil.
  • Kişileri, nesneleri, yerleri ve zamanları vurgulayabilir; ama bütün bir eylemi vurgulamak zordur.
It was Omar that booked the venue.
Mekânı ayırtan Omar'dı.

Wh-cleft

  • Vurgulanan öğe geç gelir, is/was sonrasında; bu da merak uyandırır.
  • Yeni ya da önemli bilgiyi sunmak için idealdir.
  • Eylemleri vurgulayabilir: What he did was…
What Omar did was book the venue.
Omar'ın yaptığı şey mekânı ayırtmak oldu.

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışIt was Daniel who he called me.
✓ DoğruIt was Daniel who called me.

Who zaten yan cümlenin öznesi görevindedir; bu yüzden he ile özneyi tekrar etme.

✗ YanlışWhat I want it is a break.
✓ DoğruWhat I want is a break.

Wh- ile başlayan yan cümlenin tamamı öznedir. is öncesinde fazladan bir it ekleme.

✗ YanlışIt was in May when we moved.
✓ DoğruIt was in May that we moved.

Vurgulanan öğe in May gibi bir edat öbeğiyse when değil that kullanılır.

✗ YanlışAll what I need is some sleep.
✓ DoğruAll I need is some sleep.

All sözcüğünden sonra ya that gelir ya da hiçbir şey. All what doğru değildir.

✗ YanlışWhat did she was leave early.
✓ DoğruWhat she did was leave early.

Wh- ile başlayan bölüm bir soru değildir; bu yüzden normal sözcük sırası kullanılır: what she did.

6İpuçları

💡 Kendine sor: bir şeyi düzeltiyor muyum? O zaman It was X that… kullan. Bir noktaya doğru ilerliyor muyum? O zaman What… is… kullan.

💡 Şu testi dene: önce düz cümleyi söyle, sonra anahtar sözcüğü ışığın altına taşı. Ravi lost the keys cümlesi It was Ravi who lost the keys olur.

💡 Konuşurken vurgulanan sözcüğü tonlamayla öne çıkar: It was Ravi who lost them. Böylece yapı abartılı değil, doğal duyulur.

7Hızlı test

1. Not Tom! It was Lena   won the award.

2.   I need right now is a strong coffee.

3. What she did   email the whole team.

4. It wasn't until I got home   I noticed my phone was missing.

5.   I want is some peace and quiet.