Vurgu Cümleleri / Yarık Cümleler (Cleft Sentences: It is… that, What I need is…)
Cleft Sentences (It is… that, What I need is…)
1Genel bakış
Yarık cümle (cleft sentence), tek bir basit cümleyi ikiye bölerek bilginin tek bir parçasını ışık altına almanı sağlar. it-cleft yapısını (It was Leo that…) ve wh-cleft yapısını (What I need is…) bir yanlışı düzeltmek, karşıtlık kurmak, merak uyandırmak ya da önemli bir noktayı öne çıkarmak için kullanırız. Hem konuşmada hem de resmî yazıda sık görülür.
- It-cleft: It + be + vurgulanan öğe + that/who + cümlenin geri kalanı.
- Wh-cleft: What + yan cümle + be + vurgulanan öğe. Yeni veya önemli bilgi sona gelir.
- Bir eylemi vurgulamak için What + S + do + be + (to) V kalıbını kullan.
- All, the thing, the reason, the place ve the person sözcükleri what yerine geçebilir.
- It was not until… that… kalıbı, bir şeyin nihayet gerçekleştiği anı vurgular.
2Yapı
"Nadia fixed the printer" gibi basit bir cümleden yola çık ve hangi bölümü öne çıkarmak istediğine karar ver.
| Focus on | Cleft frame | Example |
|---|---|---|
| a person | It is/was … who/that … | It was my manager who suggested it. |
| a thing | What … is/was … | What surprised me was the cost. |
| an action | What … do/did is/was (to) … | What we did was book a later flight. |
| an event | What happened was (that) … | What happened was that the train broke down. |
| a place | The place (where) … is/was … | The place I'd love to visit is Patagonia. |
| a time | It was … that … / The day … was … | It was on Friday that the results came out. |
| a reason | The reason (why) … is that … | The reason I left is that the commute was too long. |
| the only thing | All (that) … is/was … | All I want is a good night's sleep. |
- It-cleft yapısında insanlar için who ya da that; nesneler, yerler ve zamanlar için that kullanılır. Which burada çok nadirdir.
- be fiilinin zamanı genellikle olayın zamanına uyar: It is you who… (şimdi), It was in 2020 that… (geçmiş).
- What… do/did is/was kalıbından sonra en yaygın kullanım yalın (bare) mastardır, ama to + V de doğrudur: What he did was (to) apologise.
- Wh- ile başlayan yan cümle normal sözcük sırasını korur; soru devrikliği olmaz: what she said, what did she say değil.
3Kullanımı
1Düzeltme ve karşıtlık kurma (it-cleft)
"Şu değil, bu" demek istediğinde it-cleft kullan. Yanlış bir bilgiyi düzeltmek için çok yaygındır ve sıklıkla not ile birlikte gelir.
2Asıl noktayı öne çıkarma (wh-cleft)
Wh-cleft, sona gelen önemli bilgiden önce kısa bir bekleyiş yaratır. Sunumlarda, e-postalarda ve tartışmalarda çok doğal durur.
3Eylemleri ve olayları vurgulama
Bir eylemi öne çıkarmak için What + S + do + be kalıbını kullan. Bir olayı anlatmak için ise What happened was (that)… kalıbını kullan.
4What yerine kullanılanlar: all, the thing, the reason, the place
Bu kalıplar wh-cleft gibi çalışır ama daha belirgindir. All (that) "tek şey" anlamına gelir.
5Zamanı vurgulama: It was not until… that…
Bu kalıp, bir şeyin beklenenden geç ya da ancak belli bir andan sonra gerçekleştiğini gösterir. It's only when… that… da benzer şekilde çalışır.
6Özetleme (ters çevrilmiş wh-cleft)
Bir noktayı özetlemek ya da onaylamak için vurgulanan öğeyi başa, what… bölümünü sona koy. That's what… konuşmada çok yaygındır.
4Karşılaştırma
Her iki yapı da vurgu katar ama farklı çalışır. (do/does/did ile vurgu ve öğeyi başa alma için bkz. Emphasis and Fronting.)
It-cleft
- Vurgulanan öğe erken gelir, hemen It is/was sonrasında.
- Karşıtlık ve düzeltme için idealdir: X, Y değil.
- Kişileri, nesneleri, yerleri ve zamanları vurgulayabilir; ama bütün bir eylemi vurgulamak zordur.
Wh-cleft
- Vurgulanan öğe geç gelir, is/was sonrasında; bu da merak uyandırır.
- Yeni ya da önemli bilgiyi sunmak için idealdir.
- Eylemleri vurgulayabilir: What he did was…
5Sık yapılan hatalar
Who zaten yan cümlenin öznesi görevindedir; bu yüzden he ile özneyi tekrar etme.
Wh- ile başlayan yan cümlenin tamamı öznedir. is öncesinde fazladan bir it ekleme.
Vurgulanan öğe in May gibi bir edat öbeğiyse when değil that kullanılır.
All sözcüğünden sonra ya that gelir ya da hiçbir şey. All what doğru değildir.
Wh- ile başlayan bölüm bir soru değildir; bu yüzden normal sözcük sırası kullanılır: what she did.
6İpuçları
💡 Kendine sor: bir şeyi düzeltiyor muyum? O zaman It was X that… kullan. Bir noktaya doğru ilerliyor muyum? O zaman What… is… kullan.
💡 Şu testi dene: önce düz cümleyi söyle, sonra anahtar sözcüğü ışığın altına taşı. Ravi lost the keys cümlesi It was Ravi who lost the keys olur.
💡 Konuşurken vurgulanan sözcüğü tonlamayla öne çıkar: It was Ravi who lost them. Böylece yapı abartılı değil, doğal duyulur.
7Hızlı test
1. Not Tom! It was Lena won the award.
2. I need right now is a strong coffee.
3. What she did email the whole team.
4. It wasn't until I got home I noticed my phone was missing.
5. I want is some peace and quiet.
