Aktarım (Doğrudan ve Dolaylı Anlatımın Temelleri)
Narration
1Genel bakış
Aktarım (Narration), birinin söylediklerini başkalarına anlatma biçimimizdir. Ya kişinin tam olarak kurduğu cümleyi tekrarlarız (doğrudan anlatım / direct speech) ya da söyleneni kendi cümlemizle aktarırız (dolaylı anlatım / indirect speech). Bu derste temel konular var: noktalama, say ile tell farkı ve zamirlerin, zaman ile yer sözcüklerinin değişimi.
- Doğrudan anlatım (direct speech), tırnak içinde kişinin tam sözlerini tekrarlar: "I'm ready," she said.
- Dolaylı anlatım (indirect speech) tırnak işareti kullanmaz ve çoğu zaman that ile kurulur: She said (that) she was ready.
- say fiilini kişi belirtmeden, tell fiilini ise kişiyle birlikte kullanın: said that… / told me that…
- Zamirleri, zaman ve yer sözcüklerini yeni konuşmacıya göre anlamlı olacak şekilde değiştirin.
- Zaman kaymaları (backshift) ayrıntılı olarak Reported Speech dersinde anlatılıyor.
2Yapı
Doğrudan ve dolaylı anlatımın temel kalıpları şöyle:
| Direct speech | Indirect speech |
|---|---|
| now | then / at that time |
| today | that day |
| tonight | that night |
| yesterday | the day before / the previous day |
| tomorrow | the next day / the following day |
| last week | the week before / the previous week |
| next month | the following month |
| ago | before / earlier |
| here | there |
| this | that |
| these | those |
- Doğrudan anlatımda virgül, nokta, soru işareti veya ünlem kapanış tırnağının içinde yer alır: "Wait!" he shouted.
- Aktarım fiili sözlerden sonra geliyorsa nokta değil virgül kullanın: "I'm late," she said.
- That bağlacı say ve tell fiillerinden sonra isteğe bağlıdır. Yazıda sık kullanılır, konuşmada genellikle düşer.
- İngiliz İngilizcesinde genellikle tek tırnak ('…'), Amerikan İngilizcesinde çift tırnak ("…") kullanılır. İkisi de doğrudur.
- Öznenin özel ad olduğu durumlarda sıra değişebilir: "Let's go," said Tom. Zamirlerle normal sırayı koruyun: "Let's go," he said.
3Kullanımı
1Doğrudan anlatım: tam sözleri tekrarlamak
Tam sözlerin önemli olduğu hikâyelerde, alıntılarda ve mesajlarda doğrudan anlatımı kullanın. Sözleri tırnak içine alın ve noktalama kurallarına uyun.
2say ve tell ile dolaylı anlatım
Tam sözleri değil, anlamı aktarmak için dolaylı anlatımı kullanın. Say fiilinden sonra doğrudan söylenen gelir; tell fiili ise bir kişi ister (me, him, Anna…).
3Zamirleri ve iyelik sözcüklerini değiştirme
Zamirler, aktarımı yapan kişiye göre değişir. Şunu düşünün: Bunu kim söyledi ve şimdi kim aktarıyor?
4Zaman ve yer sözcüklerini değiştirme
Sözleri daha sonra ya da başka bir yerde aktarıyorsanız today, tomorrow, here gibi sözcükler genellikle değişir. Aynı gün ve aynı yerdeyseniz olduğu gibi bırakabilirsiniz.
5Basit soruları ve ricaları aktarma
Evet/hayır sorularında asked + if/whether kullanın ve normal söz dizimine geçin (soru işareti yok). Rica ve emirlerde ise told/asked + kişi + to + fiil kalıbını kullanın.
4Karşılaştırma
Doğrudan ve dolaylı anlatım aynı mesajı iki farklı yolla verir.
Doğrudan anlatım
- Konuşanın tam sözleri
- Tırnak işareti kullanılır
- Özgün zamirler, zamanlar ve zaman sözcükleri
- Hikâyelerde, alıntılarda ve diyaloglarda yaygın
Dolaylı anlatım
- Aktaran kişinin sözleriyle anlam
- Tırnak yok; çoğu zaman that kullanılır
- Zamirler, zaman sözcükleri (ve sıklıkla fiil zamanları) değişir
- Sohbette, e-postalarda ve haberlerde yaygın
5Sık yapılan hatalar
Say fiilinden hemen sonra kişi gelmez. tell + kişi kullanın ya da say fiilini kişisiz kullanın.
Tell fiilinden sonra mutlaka bir kişi gelir: told us, told Maria, told me.
Aktarım fiilinden önce nokta değil virgül kullanın ve virgülü tırnağın içine koyun.
Dolaylı anlatımda tırnak işareti kullanılmaz.
Zamiri konuşana göre değiştirin: Anna'nın I zamiri she olur.
6İpuçları
💡 Birine tell, bir şeyi say: fiilden hemen sonra bir kişi geliyorsa tell seçin.
💡 Aktarmadan önce iki soru sorun: Şimdi kim konuşuyor? (zamirler) ve Şu an neredeyim, ne zamandayım? (zaman ve yer sözcükleri).
💡 Doğrudan anlatımda noktalama tırnağın içine saklanır: ," ?" !"
7Hızlı test
1. Maria me that she was moving to Lisbon.
2. Which sentence is punctuated correctly?
3. (A week later) "I'm busy today," Ken said. → Ken said he was busy .
4. "I love my job," Aisha said. → Aisha said that loved job.
5. "Please sit down," the nurse said to me. → The nurse asked me down.
