İçeriğe geç
B1Temel dilbilgisi (A1–A2)· Ders 24/54

Aktarım (Doğrudan ve Dolaylı Anlatımın Temelleri)

Narration

1Genel bakış

Aktarım (Narration), birinin söylediklerini başkalarına anlatma biçimimizdir. Ya kişinin tam olarak kurduğu cümleyi tekrarlarız (doğrudan anlatım / direct speech) ya da söyleneni kendi cümlemizle aktarırız (dolaylı anlatım / indirect speech). Bu derste temel konular var: noktalama, say ile tell farkı ve zamirlerin, zaman ile yer sözcüklerinin değişimi.

  • Doğrudan anlatım (direct speech), tırnak içinde kişinin tam sözlerini tekrarlar: "I'm ready," she said.
  • Dolaylı anlatım (indirect speech) tırnak işareti kullanmaz ve çoğu zaman that ile kurulur: She said (that) she was ready.
  • say fiilini kişi belirtmeden, tell fiilini ise kişiyle birlikte kullanın: said that… / told me that…
  • Zamirleri, zaman ve yer sözcüklerini yeni konuşmacıya göre anlamlı olacak şekilde değiştirin.
  • Zaman kaymaları (backshift) ayrıntılı olarak Reported Speech dersinde anlatılıyor.

2Yapı

Doğrudan ve dolaylı anlatımın temel kalıpları şöyle:

Doğrudan anlatım
"Words," S + said. / S + said, "Words."
"I'm hungry," Leo said.
"Karnım aç," dedi Leo.
Dolaylı cümle (say ile)
S + said (that) + S + V
Leo said (that) he was hungry.
Leo karnının aç olduğunu söyledi.
Dolaylı cümle (tell ile)
S + told + O + (that) + S + V
Leo told me (that) he was hungry.
Leo bana karnının aç olduğunu söyledi.
Dolaylı evet/hayır sorusu
S + asked (+ O) + if/whether + S + V
Mina asked me if I was free.
Mina bana boş olup olmadığımı sordu.
Dolaylı rica / emir
S + told/asked + O + (not) to + V
The teacher told us to close our books.
Öğretmen bize kitaplarımızı kapatmamızı söyledi.
Sık görülen zaman ve yer değişiklikleri (aktarım daha sonra veya başka bir yerde yapılıyorsa)
Direct speechIndirect speech
nowthen / at that time
todaythat day
tonightthat night
yesterdaythe day before / the previous day
tomorrowthe next day / the following day
last weekthe week before / the previous week
next monththe following month
agobefore / earlier
herethere
thisthat
thesethose
  • Doğrudan anlatımda virgül, nokta, soru işareti veya ünlem kapanış tırnağının içinde yer alır: "Wait!" he shouted.
  • Aktarım fiili sözlerden sonra geliyorsa nokta değil virgül kullanın: "I'm late," she said.
  • That bağlacı say ve tell fiillerinden sonra isteğe bağlıdır. Yazıda sık kullanılır, konuşmada genellikle düşer.
  • İngiliz İngilizcesinde genellikle tek tırnak ('…'), Amerikan İngilizcesinde çift tırnak ("…") kullanılır. İkisi de doğrudur.
  • Öznenin özel ad olduğu durumlarda sıra değişebilir: "Let's go," said Tom. Zamirlerle normal sırayı koruyun: "Let's go," he said.

3Kullanımı

1Doğrudan anlatım: tam sözleri tekrarlamak

Tam sözlerin önemli olduğu hikâyelerde, alıntılarda ve mesajlarda doğrudan anlatımı kullanın. Sözleri tırnak içine alın ve noktalama kurallarına uyun.

"I'll call you later," Priya said.
"Seni sonra ararım," dedi Priya.
Daniel asked, "Where is the meeting room?"
Daniel, "Toplantı odası nerede?" diye sordu.
"This is great," said Yuki, "but it's a bit expensive."
"Bu harika," dedi Yuki, "ama biraz pahalı."

2say ve tell ile dolaylı anlatım

Tam sözleri değil, anlamı aktarmak için dolaylı anlatımı kullanın. Say fiilinden sonra doğrudan söylenen gelir; tell fiili ise bir kişi ister (me, him, Anna…).

Carlos said that the train was late.
Carlos trenin geciktiğini söyledi.
Carlos told us that the train was late.
Carlos bize trenin geciktiğini söyledi.
She told her manager she needed a day off.
Bir gün izne ihtiyacı olduğunu müdürüne söyledi.

3Zamirleri ve iyelik sözcüklerini değiştirme

Zamirler, aktarımı yapan kişiye göre değişir. Şunu düşünün: Bunu kim söyledi ve şimdi kim aktarıyor?

"I love my new job." → Aisha said she loved her new job.
"Yeni işime bayılıyorum." → Aisha, kendi yeni işine bayıldığını söyledi (she / her).
"We can help you." → They said they could help me.
"Sana yardım edebiliriz." → Bana yardım edebileceklerini söylediler.
"Is this your bag?" → He asked me if it was my bag.
"Bu senin çantan mı?" → Bana, çantanın benim olup olmadığını sordu.

4Zaman ve yer sözcüklerini değiştirme

Sözleri daha sonra ya da başka bir yerde aktarıyorsanız today, tomorrow, here gibi sözcükler genellikle değişir. Aynı gün ve aynı yerdeyseniz olduğu gibi bırakabilirsiniz.

"I'm busy today." → (a week later) Ken said he was busy that day.
"Bugün meşgulüm." → (bir hafta sonra) Ken o gün meşgul olduğunu söyledi.
"Meet me here tomorrow." → She asked me to meet her there the next day.
"Yarın benimle burada buluş." → Benden ertesi gün orada kendisiyle buluşmamı istedi.
"I'm busy today." → (an hour later) Ken said he's busy today.
"Bugün meşgulüm." → (bir saat sonra) Ken bugün meşgul olduğunu söyledi.

5Basit soruları ve ricaları aktarma

Evet/hayır sorularında asked + if/whether kullanın ve normal söz dizimine geçin (soru işareti yok). Rica ve emirlerde ise told/asked + kişi + to + fiil kalıbını kullanın.

"Are you ready?" → Omar asked if I was ready.
"Hazır mısın?" → Omar hazır olup olmadığımı sordu.
"Please sit down." → The nurse asked me to sit down.
"Lütfen oturun." → Hemşire benden oturmamı istedi.
"Don't be late." → My boss told me not to be late.
"Geç kalma." → Patronum bana geç kalmamamı söyledi.

4Karşılaştırma

Doğrudan ve dolaylı anlatım aynı mesajı iki farklı yolla verir.

Doğrudan anlatım

  • Konuşanın tam sözleri
  • Tırnak işareti kullanılır
  • Özgün zamirler, zamanlar ve zaman sözcükleri
  • Hikâyelerde, alıntılarda ve diyaloglarda yaygın
Sara said, "I'm tired today."
Sara, "Bugün yorgunum," dedi.

Dolaylı anlatım

  • Aktaran kişinin sözleriyle anlam
  • Tırnak yok; çoğu zaman that kullanılır
  • Zamirler, zaman sözcükleri (ve sıklıkla fiil zamanları) değişir
  • Sohbette, e-postalarda ve haberlerde yaygın
Sara said (that) she was tired that day.
Sara o gün yorgun olduğunu söyledi.

5Sık yapılan hatalar

✗ YanlışShe said me that she was tired.
✓ DoğruShe told me that she was tired.

Say fiilinden hemen sonra kişi gelmez. tell + kişi kullanın ya da say fiilini kişisiz kullanın.

✗ YanlışHe told that he was late.
✓ DoğruHe told us that he was late.

Tell fiilinden sonra mutlaka bir kişi gelir: told us, told Maria, told me.

✗ Yanlış"I am hungry". he said.
✓ Doğru"I'm hungry," he said.

Aktarım fiilinden önce nokta değil virgül kullanın ve virgülü tırnağın içine koyun.

✗ YanlışShe said that "she was tired."
✓ DoğruShe said that she was tired.

Dolaylı anlatımda tırnak işareti kullanılmaz.

✗ Yanlış"I need help," Anna said. → Anna said that I needed help.
✓ DoğruAnna said that she needed help.

Zamiri konuşana göre değiştirin: Anna'nın I zamiri she olur.

6İpuçları

💡 Birine tell, bir şeyi say: fiilden hemen sonra bir kişi geliyorsa tell seçin.

💡 Aktarmadan önce iki soru sorun: Şimdi kim konuşuyor? (zamirler) ve Şu an neredeyim, ne zamandayım? (zaman ve yer sözcükleri).

💡 Doğrudan anlatımda noktalama tırnağın içine saklanır: ," ?" !"

7Hızlı test

1. Maria   me that she was moving to Lisbon.

2. Which sentence is punctuated correctly?

3. (A week later) "I'm busy today," Ken said. → Ken said he was busy  .

4. "I love my job," Aisha said. → Aisha said that   loved   job.

5. "Please sit down," the nurse said to me. → The nurse asked me   down.